VI. Ünite Tiyatro

TİYATRO

* Geleneksel Türk Tiyatrosu

1. Karagöz-Hacivat

  • Doğaçlamaya dayalı bir tiyatrodur, yazılı bir metin yoktur.
  • Bu tür tiyatroda seslenmeler, soru cümleleri, tekerlemeler kullanılır.
  • Anonim niteliktedirler.
  • Bu tür tiyatrolarda güldürü, şive taklitleri, yanlış anlaşılmalar önemli unsurlardır.
  • Gölge oyunudur ve bu gölge şu şekilde oluşturulur: Deriden kesilen bir perdeye, tasvir adı verilen bazı şekillerin arkadan bir ışık verilerek oluşturulur.
  • Bu türde Hayali adı verilen kişi ve bu kişiye yardımcı olan yardak, Küşteri Meydanı adlı perdede oynatılan oyundur.
  • Bu oyundaki tiplemeler ve özellikleri şunlardır:

* Karagöz-> Okumamış, halk diliyle konuşan, duyduğu şeylere farklı anlamlar yükleyen kişidir.

* Hacivat-> Öğrenim görmüş ve medrese diliyle konuşan ve görgü kurallarına uyan kişidir.

* Çelebi-> Malı mülkü olan zengin, mirasyedi tiptir.

* Zenne-> Karagöz oyunundaki kadın tiptir.

* Tiryaki-> Konuşmanın en önemli yerimde uyuklayan kişi.

* Beberuhi-> Cüce ve yaygaracı bir tiptir.

* Tuzsuz Deli Bekir, Zeybek, Külhanbeyi, Türk, Yahudi gibi tiplemeler de vardır.

  • Dört bölümden oluşur: Giriş ( Hacivat’ın semai okuyarak geldiği bölümdür.), Muhavere (Karagöz ve Hacivatın konuşmaya başladığı bölümdür.), Fasıl (Olayın konu edinildiği bölümdür, nurada işlenen konuya göre isimlendirilir.) Bitiş (Hacivat ve Karagözün birkaç cümlelik konuşma yaptığı bölümdür.).

2. Orta Oyunu

  • O döneme ait sosyal, kültürel ve siyasi yaşamın izlerini taşır.
  • Bu oyun sahne olarak kabul edilen bir yerde etrafını çeviren insanlara hitaben oynanır. Bu oyun alanına palanga denir.
  • Bu oyundaki dekor unsurları şunlardır: Yeni Dünya (ev olarak kullanılan paravan) ve Dükkan (iş yeri olarak kullanılan iskemledir)
  • Çalgılara yer verilir örneğin, zurna, çifte-nara gibi..
  • Bu oyundaki tipler:

* Kavuklu-> Eğitim görememiş, halk ağzıyla konuşan ve söylenenleri yanlış anlayan tiptir.

* Pişekar-> Eğitim görmüş, medrese diliyle konuşan ve görgü kurallarına uyan tiptir.

* Diğer tipler: Zenne, Yahudi, Acem, Kürt, Rumelili, Arnavut, Ermeni, Kayserili, Frenk…

  • Orta Oyunu dört bölümden oluşur: Giriş ( Zurnacı ilk Pişekar havası ile gelir ve zurnacıyla pişekar sohbet eder daha sonra zurnacı Kavuklu havasını çalar ve Kavuklu söylene söylene gelir.), Muhavere (Pişekar ve Kavuklunun konuştuğu iki bölümdür.), Fasıl (Asıl olayın gerçekleştiği kısım olup, oyunun adı bu konuya göre verilir.), Bitiş (Pişekar ve Kavuklu son bir konuşma yaptığı bölümdür.).

Diğer bu döneme ait oyunlar şunlardır: Meddah, Köy Seyirlik Oyunları.

** Tanzimat Dönemi

  • Batılı anlamda tiyatro örnekleri bu dönemde görülür.
  • İlk Batılı tiyatro Şinasi-> Şair Evlenmesi, İlk oynana tiyatro Namık Kemal-> Vatan Yahut Silistre
  • Bu döneme ait sanatçıların neredeyse tümü bu türde bir eser örnek vermiştir.
  • 1. Dönem Tanzimat sanatçılarının amacı halkı eğitmek olup bu sanatçılar şu kişilerdir: Ahmet Vefik Paşa, Direktör Ali Bey…
10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı
6. Ünite: Tiyatro