IX. Ünite: Gezi Yazısı

Gezi Yazısı

  • Bir yazarın çeşitli sebeplere dayanarak ya yurt içinde ya da yurt dışına gitmesi neticesi, gittiği yerleri canlı ve akıcı bir şekilde aktarmalıdır.
  • Gezilebilecek her türlü yer gezi yazısının konusu olabilir.
  • Gezi Yazısı yazan kişinin en dikkat edeceği şey gezdiği yerlerde yaptığı gözlemlerdir.
  • Bu tür yazıları yazan kişi hikayelerden, efsanelerden, atasözlerinden veya deyimlerden yararlanabilir.
  • Gezi Yazısı ilgi çekici olmalıdır.
  • Dünya edebiyatında en önemli örneği 13. Yüzyılda Marco Polo’nun Seyahatnamesi ve 14. Yüzyılda Ibn-i Batuta’nın Seyahatnamesidir; Türk edebiyatında ilk seyahatname Seydi Ali Reis’in Mir’atü’l-Memalik adlı eseridir, en tanınmış seyahatname ise Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’dir. Bu seyahatnameden biraz bahsetmek gerekirse:
  • Evliya Çelebinin Seyahatname adlı eseri: dil , coğrafya, tarih ve toplum bilimi için çok önemi bir kaynak niteliği taşır. 17. Yüzyılda yazılmıştır ve dili konuşur gibidir yani divan edebiyatının süslü ve sanatlı anlatımı yoktur.
  • Divan edebiyatında düz yazıya inşâ, düz yazı yazana münşî denirdi.

TANZİMAT DÖNEMİ’nde Batılı anlamda gezi yazısı örnekleri verilmeye başlanmıştır.

  • Bu dönemdeki yazarlar Avrupa’ya gidip oradaki izlenimlerini aktarmışlardır.
  • Bu dönemde yazılan gezi yazısı örnekleri: Ahmet Mithat Efendi -> Avrupa’da Bir Cevelan; Direktör Ali Bey -> Seyahat Jurnali.
  • 1908’’li yıllardan sonra Gezi Yazısı türünde artış olmuştur bu dönemde yazılan bazı gezi yazıları şunlardır: Ahmet Haşim> Frankfurt Seyahatnamesi; Cenap Şehabettin-> Hac Yolunda, Afak-ı Irak, Avrupa Mektupları.

CUMHURİYET DÖNEMİ’nde pek çok yenilik getirilmiştir. Dil sade ve akıcıdır.

  • Bu döneme ait bazı gezi yazıları: Falih Rıfkı Atay-> Denizaşırı, Bizim Akdeniz, Tuna Kıyıları, Yolcu Defteri, Gezerek Gördüklerim; İsmail Habib Sevük-> Tuna’dan Batıya, Yurttan Yazılar; Haldun Taner -> Düşsem Yollara Yollara; Nahit Sırrı Örik-> Anadolu…

DİL BİLGİSİ

ÖGE DİZİLİŞİNE GÖRE CÜMLELER

1. Kurallı Cümle: Yüklemin cümle sonunda yer aldığı cümle türüdür.

  • Sözlerinin yanlış anlaşıldığını söyledi.
  • Kitap yazmak için yeni bir konu bulamamış.

2. Devrik Cümle: Yüklemin sonda bulunmadığı cümlelerdir.

  • Çamurdan evler, bebekler yapardık küçükken.
  • Dante gibi ortasındayız ömrün.

3. Eksiltili Cümle: Yüklemi bulunmayan cümlelerdir, genellikle şiirlerde görülür.

  • Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden
  • Eteklerine gümüş rengi bir yığın yaprak
10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı
9. Ünite: Gezi Yazısı