Kurtuluş Savaşında Cepheler

A) DOĞU CEPHESİ

a) Ermeni Meselesi

  • Fatih zamanında İstanbulda Ermeni Patrikliği kurulmuştur.
  • Osmanlı’da Ermeniler, Millet-i Sadıka diye anılmıştır.
  • Ermeni Meselesi ilk kez Berlin Antlaşması’nda ortaya çıkmıştır (1878).
  • Ermeniler amaçlarına ulaşabilmek için Taşnak ve Hınçak cemiyetlerini kurmuşlardır.
  • Ermeniler 19. yy sonlarında Van, Erzurum, Bitlis ve Sason civarında ayaklanmışlardır.
  • Ermeniler, II.Abdülhamid’e suikast düzenlemişler, fakat başarılı olamamışlardır (1905).
  • 1915’te Ermeniler Van ve Sivas’ta katliam yapmışlardır.
  • 1915’te Tehcir Kanunu çıkarılmış ve Ermeniler Suriye’ye göç ettirilmiştir.
  • General Harbord, Doğu Anadolu ile ilgili bir rapor hazırlamış, raporda Ermeniler’in yaşadıkları Osmanlı topraklarında Türk nüfusundan fazla olmadığı açıklanmıştır.
  • 24 Eylül 1920’de Ermeniler saldırıya geçmiş, Türk Ordusu Misak-ı Milli sınırlarına kadar ilerlemiş ve Kars Zaferi kazanılmıştır.
Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920)
Ermeniler’in isteği üzerine Gümrü Antlaşması imzalanmıştır. Antlaşmaya göre:
  1. Kars, Sarıkamış, Iğdır, Kağızman Türk Devleti’ne verilecek.
  2. Doğu sınırı, Aras Nehri ve Çıldır Gölü’ne kadar uzanacak.
  3. Ermenistan Hükümeti, Sevr Barış Antlaşması’nı tanımayacak.
  4. Ermenistan, TBMM’nin aleyhine çalışmayacak.
  5. Türkler’e saldırıda bulunan Ermeniler dışındakiler isterlerse 6 ay içinde Türkiye’ye dönebilecekler.
Önemi:
  • Ermenistan TBMMyi tanıyan ilk devlettir.
  • Türk Devleti’nin ilk siyasi başarısıdır.
  • Türk ordusu ilk başarısını Doğu’da Ermeniler’e karşı kazanmıştır.
  • Kurtuluş Savaşı’nda kurtarılan ilk yer Kars’tır.
  • Mondros’taki sınırlar ilk kez aşılmıştır.
  • Batı ve Güney Cephesi güç kazanmıştır.
  • Rusya’nın 5 Aralık 1920’de Ermenistan’ı işgal etmesiyle Gümrü Antlaşması uygulanamamıştır.
 b) Gürcistan’la İlişkiler
  • Gürcistan’la Batum Antlaşması imzalanmıştır (23 Şubat 1921). Buna göre;
  • Batum, Artvin, Ardahan Türk Devleti’ne bırakılmıştır.
 B) GÜNEY CEPHESİ
 a) İtalya İle İlişkiler
  • İtalyanlar İzmir’in Yunanistan’a verilmesi nedeniyle kırgındı, bundan dolayı Kuva-yı Milliye’yi desteklemişler ve bölge halkına iyi davranmışlardır. II.İnönü Savaşı’ndan sonra işgal ettikleri yerleri boşaltmışlardır (5 Temmuz 1921).
b) Fransa İle İlişkiler
  • Fransızlar Mondros’tan sonra Adana, Osmaniye ve Mersin’i işgal etmiştir. (Ocak 1919).
  • Paris Barış Konferansı’nda Suriye, Lübnan, Antep ve Maraş Fransızlar’a bırakılmıştır.
  • Antep, Maraş ve Urfa Fransızlar tarafından işgal edilmiş ve Ermeniler Türkler üzerine kışkırtılmıştır.
  • Sivas Kongresi’nde, Güneydoğu’da da Kuva-yı Milliye birlikleri kurulmasına karar verilmiştir.
  • Kuva-yı Milliye’nin kurulmasıyla birlikt”e Fransızlar’a karşı mücadele başlamıştır.
Fransızlar’la şu savunmalar yapılmıştır:
Maraş Savunması : 20 Ocak-11 Şubat 1920
Urfa Savunması : 9 Şubat-10 Nisan 1920
Antep Savunması : 1 Nisan 1920-9 Şubat 1921
Adana Savunması :  21 Ocak 1920-20 Ekim 1921
  • Fransızlar’la 30 Mayıs 1920’de ateşkes yapılmıştır.
  • Fransa Moskova Antlaşması ile endişeye düşmüş, Eskişehir ve Kütahya Savaşları ile beklemeye geçen Fransa’nın, Sakarya Zaferi ile endişesi sona ermiş ve TBMM ile Ankara Antlaşması’nı imzalanmıştır.
Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921)
  • İki taraf arasında savaş sona erecek.
  • İki ay içinde Türk ordusu belirlenen hattın kuzeyine, Fransızlar ise güneyine çekilecek.
  • İki taraf da kendilerine kalan topraklarda genel af ilan edecek.
  • Hatay ve İskenderun için özel idare rejimi uygulanacak.
Önemi:
  • İlk kez İtilaf Devletleri’nden biri, TBMM ile bir antlaşma yapmıştır
  • Fransa TBMM’yi ve Misak-ı Milli’yi tanıyan ilk İtilaf Devleti olmuştur.
  • Hatay hariç Suriye sınırımız belli olmuştur. Hatay’da özel bir yönetim kurulmuş ve burada yaşayan Türkler’e geniş haklar tanınmıştır.
  • Doğu Cephesi’nden sonra Güney Cephesi de Batı’ya kaydırılmıştır.
  • Fransa, özel idare rejimi olmasına rağmen Hatay ve İskenderun’un Türk Devleti’nin bir parçası olduğunu kabul etti.
  • İtilaf Devletleri bloğu parçalanmıştır.
  • Dünya kamuoyu Millî Mücâdele’nin Türkler’in başarısı ile sonuçlanacağını anlamıştır.
Not 1: Kurtuluş Savaşı’nda ilk silahlı mücadele Güney Cephesi’nde başlamıştır.
Not 2: Güney Cephesi’nde yalnız Kuva-yı Milliye Birlikleri mücadele etmiştir. Düzenli Ordu mücadele etmemiştir.
Not 3: TBMM 1973’te Maraş’a “Kahraman”, Antep’e “Gazi”, 1984’te ise Urfa’ya “Şanlı” ünvanını vermiştir.

C) BATI CEPHE

a) Düzenli Ordunun Kurulması
  • Yunan işgaline karşılık Ayvalık, Denizli ve Salihli’ye bölgesinde Kuva-yı Milliye Cephesi oluşturulmuştur.
  • Kuva-yı Milliye, Kurtuluş Savaşı’nın ilk savunma kuruluşudur.
  • Kuva-yı Milliye’yi örgütlemek için Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri yapılmıştır.
  • Fransız işgaline karşı Adana, Urfa, Antep ve Maraş civarında da Kuva-yı Milliye kurulmuştur.
  • Kemal Paşa Sivas Kongresi’nde, Ali Fuat Paşa’yı Batı Cephesi Komutanlığı’na getirilmiştir.
  • Ali Fuat Paşa, Gediz Taarruzu’nda başarılı olamamış ve Yunan orduları Dumlupınar’a kadar ilerlemiştir.
  • Çerkez Ethem’in baskıları ve Ali Fuat Paşa’nın etkisiz olması nedeniyle Ali Fuat Paşa Moskova Büyükelçiliği’ne atanmıştır. Batı Cephesi ikiye ayrılmıştır.
  • Albay İsmet Bey Batı Bölümü’ne,
  • Albay Refet Bey ise Güney Bölümü’ne atanmıştır.
  • Yunan taarruzu karşısında Kuva-yı Milliye başarılı olamamıştır
  • Ordudan firarlar başlamış, İstiklal Mahkemeleri’nin çalışmaları ile firarlar sona erdirilmiştir.
  • Düzenli ordunun kurulması ile Kuva-yı Milliye tamamen ortadan kaldırılmıştır (8 Ekim 1920).
  • Düzenli orduya geçildiği sırada bazı Kuva-yı Milliyeciler isyan etmiştir (Çerkez Ethem ve Demirci Efe).
  • Demirci Mehmet Efe İsyanı I.İnönü Savaşı’ndan önce, Çerkez Ethem İsyanı ise I.İnönü Savaşı’ndan sonra bastırılmıştır.
 b) I.İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921)
Nedenleri:
  • Yunanistan’ın; taarruzu devam ettirerek İngiliz Hükümeti’nden yardım sağlamayı,
  • Çerkez Ethem Ayaklanması’ndan faydalanmayı,
  • Eskişehir’i alarak demiryollarının önemli noktalarını kontrol altına almayı,
  • Sevr Barış Anlaşması’nı TBMM’ye kabul ettirmeyi istemesi.
  • Yunanlar, Çerkez Ethem’in isyanından faydalanarak Eskişehir’e ilerlemeye başlamıştır.
  • İsmet Bey, ordusunu Çerkez Ethem’in karşısından çekerek Yunanlar’la çarpışmaya başlamıştır.
  • Yunanistan geri çekilmek zorunda kalmıştır.
Sonuçları:
  • Düzenli Ordu’nun ilk zaferidir.
  • Halkın Düzenli Ordu’ya güveni artmıştır.
  • Milletin zafere olan inancı güç kazanmıştır.
  • İsmet Paşa generalliğe yükselmiştir.
  • Çerkez Ethem İsyanı bastırılmıştır.
  • Zafer sonrası Afganistan Hükümeti ile Dostluk ve Yardımlaşma, Rusya ile de Moskova Antlaşması imzalanmıştır.
  • İlk anayasa olan Teşkilât-ı Esâsiye kabul edilmiştir (20 Ocak 1921).
  • İstiklâl Marşı kabul edilmiştir (12 Mart 1921).
  • İtilaf Devletleri yenilgi karşısında, durumu görüşmek üzere Londra’da bir konferans düzenlemişlerdir.
Londra Konferansı (23 Şubat-12 Mart 1921)
Nedenleri:
  • İngilizler’in, Rusya’nın TBMM ile Moskova’daki görüşmelerinden rahatsız olmaları.
  • İngilizler’in Musul ve Kerkük’te direnişle karşılaşması.
  • İngilizler’e karşı Revandiz’de ayaklanma çıkması.
  • İnönü Savaşı sonucunun İtilaf Devletleri arasında görüş ayrılığına neden olması.
  • Fransızlar’ın Güney Doğu Anadolu’da büyük bir direnişle karşılaşması.
  • İtalyanlar’ın işgal planlarından memnun olmaması
  • İtilaf Devletleri İstanbul Hükümeti’ni konferansa davet etmiştir.
  • M. Kemal Paşa veya onun gönderdiği birinin İstanbul Hükümeti’nin yanında gelmesini istemişlerdir.
  • İtilaf Devletleri Bu hareketleriyle, TBMM’yi tanımadıklarını göstermişlerdir.
  • İstanbul ve Ankara anlaşamadıklarından Londra Konferansı’na iki ayrı delege göndermişlerdir:
  • İstanbul Hükümeti adına Sadrazam Tevfik Paşa,
  • Ankara Hükümeti adına Bekir Sami Bey Londra’ya gönderilmiştir.
  • Londra Konferansı; İstanbul Hükümeti, TBMM Hükümeti, İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan arasında gerçekleşmiştir.
  • İstanbul Hükümeti’ni temsil eden Tevfik Paşa, söz hakkını TBMM temsilcisine bırakmıştır.
İtilaf Devletleri şunları teklif etmiştir:
  • İzmir Türk Devleti’ne iade edilecek, ancak şehirde Yunan güçleri bulunacak.
  • İzmir’in valisi Hristiyan olacak ve Milletler Cemiyeti tarafından tayin edilecek.
  • Doğu Trakya Yunanlar’a kalacak.
  • Doğu Anadolu’da Ermenistan kurulacak.
  • Ordunun sayısı arttırılacak, fakat kapitülasyonlar devam edecek.
Sonuçları:
  • İtilaf Devletleri TBMM’yi hukuken tanımıştır.
  • Avrupa’da “Türkler barışa yanaşmıyorlar” türünde çıkan propagandalara engel olunmuştur.
  • Sevr Barış Antlaşması’ndaki bazı maddeler tartışma konusu olmuştur.
  • Konferans sonunda TBMM temsilcisi İngiltere, Fransa, İtalya ile ikili anlaşmalar yapmıştır.
  • Konferansın başarısız olması nedeniyle Yunan saldırısı yeniden başlamış, II.İnönü Savaşı gerçekleşmiştir.
TBMM-Afganistan Dostluk ve Yardımlaşma Antlaşması (1 Mart 1921)
Afganistan ile TBMM arasında imzalanmıştır. Antlaşmaya göre:
  • TBMM Afganistan’ın bağımsızlığını tanıyacak.
  • İki taraf da birine saldırı yapıldığında kendine saldırı yapılmış sayacak.
  • TBMM, Afganistan’a subay ve öğretmen gönderecek.
Önemi :
  • İlk kez bir İslam devleti TBMM’yi tanımıştır.
Moskova Antlaşması (16 Mart 1921)
  • Rusya’da 1917 Bolşevik İhtilali çıkmıştır.
  • Rusya, imzaladığı Brest-Litowsk Antlaşması ile I.Dünya Savaşı’ndan çekilmiş ve gizli antlaşmaları açıklamıştır.
  • İtilaf Devletleri Rusya’ya karşı birlik olmuştur.
  • TBMM ile Rusya birbirine yakınlaşmıştır
Antlaşmaya göre:
  • Sovyet Rusya, Misâkı Millî’yi tanıyacak.
  • İki taraftan birinin tanımadığı devletlerarası bir anlaşmayı diğeri de tanımayacak.
  • Sovyet Rusya, kapitülasyonların kaldırıldığını kabul edecek.
  • Batum, Gürcistan’a iade edilecek.
  • İki ülkenin ekonomisini geliştirmek için yeni iktisadî anlaşmalar yapılacak.
  • Karadeniz’e kıyısı olan devletler ile Boğazlar’ın ticaret gemilerine açık kalması için konferans düzenlenecek.
Önemi:
  • Sovyet Rusya, Misâk-ı Millî’yi ve TBMM’yi tanıyan ilk Avrupa devleti olmuştur.
  • İlk kez büyük bir devlet TBMM’yi tanımıştır.
  • Sovyet Rusya, Sevr Barış Anlaşması’nı tanımadığını açıklamıştır.
  • Yeni Türk Devleti’nin diplomasi sahasında kazandığı büyük bir zaferdir.
  • Her iki ülke de kendilerinden önce imzalanan antlaşmaları geçersiz saymıştır.
  • Batum Gürcistan’a, Kars ve çevresi de Türk Devleti’ne ait olmuştur.
  • Doğu sınırımız büyük ölçüde belirlenmiş ve doğu sınırının güvenliği sağlanmıştır.
  • Sakarya Savaşı’ndan sonra Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlaşması imzalanmış ve doğu sınırı kesinlik kazanmıştır (13 Ekim 1921).
Not : Batum, Misâk-ı Millî’den verilen ilk tavizdir.
c) II. İnönü Savaşı (23-31 Mart 1921)
Nedenleri:
  • Londra Konferansı tekliflerinin TBMM tarafından kabul edilmemesi.
  • İngilizler’in Yunanlar’ı kışkırtması.
  • Sevr Barış Antlaşması’nın TBMM’ye kabul ettirilmek istenmesi.
  • Yunanlar’ın düzenli ordunun teşkilatlanmasına fırsat vermeden Ankara üzerine yürüyerek TBMM’yi dağıtmak istemesi.
  • Yunan ordusu İnönü mevkiinde durdurulmuştur.
  • Türk ordusu Aslıhan ve Dumlupınar’da çarpışmış, birliklerin aşırı yorulması ve fazla kayıp verilmesi ile istenilen sonuç tam olarak alınamamıştır.
  • Bu durum Türk ordusunun tam olarak taarruz gücüne ulaşamadığını göstermiştir.
Sonuçları:
  • Düşman oyalanmış ve Kurtuluş Savaşı için zaman kazanılmıştır
  • Yunanlar Türk ordusunun gücünü kabul etmiştir.
  • Halkın TBMM’ye olan güveni artmıştır.
  • İtilaf Devletleri’nin İstanbul’daki yüksek komiserleri TBMM ile Yunanistan arasında taraf olmadıklarını açıklamışlardır.
  • İtalyanlar, işgal ettikleri toprakları boşaltmışlardır (5 Temmuz 1921).
  • M. Kemal Paşa, zafer sonunda İsmet Paşa’ya; “Siz yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de (ters alınyazısını da) yendiniz” diye telgraf çekmiştir.
d) Eskişehir ve Kütahya Savaşları (1024 Temmuz 1921)
Nedeni :
  • Yunanistan’ın, II.İnönü Savaşı’nın yorgunluğu içinde olan Türk ordusunun toparlanmasına fırsat vermeden saldırıya geçmesi.
  • Yunanistan’ın, II.İnönü Savaşı’nın yorgunluğu içinde olan Türk ordusunun toparlanmasına fırsat vermeden saldırıya geçmesi.
  • Yunanistan İnönü’den Afyon’a kadar geniş bir saha üzerinde saldırıya geçmiştir.
  • M. Kemal Paşa, İsmet Paşa’ya, Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmesini söylemiştir.
  • Afyon, Eskişehir ve Kütahya Yunanlar’ın eline geçmiştir.
Sonuçları :
  • TBMM’de bazı kişiler başarısızlığın suçunu M. Kemal’e yüklemek istemiştir.
  • M. Kemal Paşa başarılı olabilmek için olağanüstü yetkiler istemiştir.
Önemi :
  • Kurtuluş Savaşı’nda kaybedilen ilk ve tek savaş Eskişehir-Kütahya Savaşı’dır.
M. Kemal’e Başkomutanlık Yetkisinin Verilmesi :
  • TBMM, M. Kemal’e üç ay süreyle Başkomutanlık yetkisini veren kanunu kabul etmiştir (5 Ağustos 1921). Böylece:
  • M. Kemal Paşa, yasama ve yürütme yetkisini doğrudan kullanmaya başlamıştır.
  • M. Kemal Paşa, İstiklal Mahkemeleri’nin de kendisine bağlanmasıyla yargı gücünü de kullanmıştır.
  • Erzurum Kongresi’nde askerlik görevinden istifa eden M.Kemal, milli irade ile başkomutan olmuştur.
  • 20 Temmuz 1922’de Başkomutanlık Kanunu sınırsız uzatılmış, M. Kemal’in cumhurbaşkanı seçilmesine kadar kanun, geçerliliğini sürdürdü.
Tekâlif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921)
  • Ordunun ihtiyacını karşılamak ve Sakarya Savaşı’na hazırlanmak için M. Kemal, Tekalif-i Milliye Emirleri’ni yayınlanmıştır.
  1. Her ilçede bir tane Tekalif-i Milliye Komisyonu kurulacak.
  2. Halk, elindeki silah ve cephaneyi 3 gün içinde orduya teslim edecek.
  3. Her aile bir askeri giydirecek.
  4. Yiyecek ve giyecek maddelerinin %40’ına el konacak ve bunların karşılığı daha sonra geri ödenecek.
  5. Ticaret adamlarının elindeki her türlü giyim eşyasının %40’ına el konacak ve bunların karşılığı daha sonra geri ödenecek.
  6. Her türlü makineli aracın %40’ına el konacak.
  7. Halkın elindeki binek hayvanlarının ve taşıt araçlarının %20’sine el konacak.
  8. Sahipsiz bütün mallara el konacak.
  9. Tüm demirci, dökümcü, nalbant, terzi ve marangoz gibi iş sahipleri ordunun emrinde çalışacak.
  10. Halkın elindeki araçlar aylık 100 km. askeri ulaşım yapacaklar.
Not : Çıkacak problemleri gidermek için beş ayrı yerde İstiklâl Mahkemeleri işleve sokulmuştur.
 e) Sakarya Meydan Savaşı (23 Ağustos12 Eylül 1921)
  • Yunan ordusu Sakarya Nehri’ni geçmiştir (22 Ağustos 1921).
  • Türk ordusu savaşın başında geri çekilme taktiğini uygulamıştır.
  • Yunan ordusu Ankara’ya 50 km. (Polatlı) yaklaşmıştır.
  • M. Kemal Paşa; “Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün bir vatandır”, demiştir.
  • 22 gün (gece ve gündüz) süren savaş Türk ordusunun zaferi ile sonuçlanmıştır (13 Eylül 1921).
Zaferin Önemi:
  • Türk ordusunun II. Viyana bozgunu ile başlayan gerileyişi sona ermiştir.
  • Türk ordusu savunmadan taarruza geçti.
  • Yunanlar ordusu savunmaya çekilmiştir.
  • Meclisin Kayseri’ye taşınma meselesi sona ermiştir.
  • Yunan ordusu taarruz gücünü kaybetmiş, elindeki toprakları korumaya çalışmışlardır.
  • Yunanlar Doğu Trakya’dan İstanbul’a doğru düşündükleri ilerleyişten vazgeçmişlerdir.
  • M. Kemal Paşa’ya TBMM tarafından Gazilik ve Mareşallik rütbesi verilmiştir (19 Eylül 1921).
  • Türk ordusunun Kurtuluş Savaşı’nda en büyük kaybı bu savaşta olmuştur (3.288 kişi).
  • TBMM ve Kafkas Cumhuriyetleri arasında Kars Antlaşması imzalanmıştır (13 Ekim 1921).
  • Fransızlar’la Ankara Antlaşması imzalanmıştır (20 Ekim 1921).
  • İtilaf Devletleri TBMM’ye ateşkes ve barış teklifinde bulunmuştur.
  • İngilizler’in Yunanistan’a verdiği destek sona ermiştir.
Kars Antlaşması (13 Ekim 1921)
  • Rusya’nın gözetiminde Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan ile TBMM arasında Kars Antlaşması imzalanmıştır. Antlaşmaya göre:
Önemi : Türk Devleti’nin doğu sınırı kesinlik kazanmıştır.
TBMM-Ukrayna Antlaşması (2 Ocak 1922)
  • Moskova Antlaşması’nın içeriğini tekrarlayan bir antlaşmadır.
 SAVUNMA SAVAŞLARI SIRASINDA DİĞER DEVLETLERİN İZLEDİĞİ SİYASET
ABD : Türk çoğunluğunun olduğu yerlerde bir Türk Devleti’nin kurulmasını kabul etmiştir. Doğu Anadolu’da Ermeni nüfusunun azlığı nedeniyle doğuda bir Ermeni Devleti kurulması fikrinden vazgeçmiştir. ABD’de iç sorunlar başladığından ABD savaştan çekilmiştir. Monreo Doktrini’ni uygulanmıştır.
İngiltere : İngiltere Yunanistan’ı desteklemiş, halifenin kendi kontrolü altına girmesi için uğraşmıştır.
Yunanistan : Yunanistan eski Hellen Uygarlığı’nı canlandırmayı hayal etti. Türkler’in taarruza geçebileceğini hiç tahmin etmedi.
Fransa : Fransa Moskova Antlaşması ile endişeye düşmüş, Eskişehir ve Kütahya Savaşları ile beklemeye geçen Fransa’nın, Sakarya Zaferi ile endişesi sona ermiş ve TBMM ile Ankara Antlaşması’nı imzalanmıştır (20 Ekim 1921).
İtalya : İtalya’ya gizli antlaşmalarla İzmir verilmişti. Ancak Paris Barış Konferansı’nda İzmir’in Yunanlar’a verilmesinden dolayı küskündü. Bu nedenle, Güneybatı Anadolu’yu işgal eden İtalyanlar, halka iyi davranmışlardır. II.İnönü Savaiı’ndan sonra İtalyanlar Anadolu’yu terk etmişlerdir (5 Temmuz 1921). Bazı ayrıcalıklar isteseler de TBMM bunları kabul etmemiştir. İtalyanlar çekilirken silah ve cephanelerini Türk ordusuna bırakmıştır.
SSCB : SSCB, TBMM ile yakınlaşmış, Moskova Antlaşması’nı imzalamıştır (16 Mart 1921). TBMM, SSCB’den yardım alma imkanı sağlamıştır. Rusya’nın gözetiminde Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan ile Kars Antlaşması imzalanmıştır (13 Ekim 1921).
Afganistan : Afganistan ve TBMM arasında Dostluk ve Yardımlaşma Antlaşması imzalanmıştır (1 Mart 1921).
İTİLAF DEVLETLERİN BARIŞ İSTEKLERİ
Nedeni :
  • Sakarya Savaşı’nı TBMM’nin kazanması.
İtilaf Devletleri 22 Mart 1922’de üç ay süre ile ateşkes istemişler ve isteklerini TBMM’ye sunmuşlardır:
  • Doğu’da bir Ermeni Devleti kurulacak.
  • Edirne, Kırklareli ve Babaeski Yunanlar’a, İzmir ve Tekirdağ ise Türkler’e bırakılacak.
  • TBMM mecburi askerliği kaldıracak ve asker sayısı 85 bine çıkarılacak.
  • Anlaşma yapıldıktan sonra İtilaf Devletleri İstanbul’u terk edecek.
  • Sevr Barış Antlaşması’nın adlî, mâlî ve ekonomik maddeleri TBMM lehine değiştirilecek.
Önemi :
  • İtilaf Devletleri’nin istekleri Sevr’in yumuşatılmış halinden başka bir şey değildir.
  • TBMM bu teklifleri kabul etmeyerek Büyük Taarruz hazırlıklarına başlamıştır.
BÜYÜK TAARRUZ (20 Ağustos18 Eylül 1922)
Taarruz İçin Yapılan Hazırlıklar :
  • Doğu ve Güney cepheleri Batı’ya kaydırılmıştır.
  • Ordunun ihtiyaçları toplanmıştır.
  • Taarruz eğitimi yapılmıştır.
  • 6 Mayıs 1922’de M. Kemal’in Başkomutanlık görevi üç ay daha uzatılmıştır. 20 Temmuz 1922’de ise M. Kemal’in Başkomutanlık görevi süresiz olarak uzatılmıştır.
Ve Büyük Taarruz
  • Yunanlar Eskişehir-Afyon çizgisinde savunma hattı oluşturmuşlardır.
  • Söke ve Kuşadası da Yunanlar tarafından işgal edilmiştir.
  • M. Kemal Paşa Temmuz 1922’de barış görüşmeleri ile sonuca ulaşabilmek için Fethi Bey’i Avrupa’ya göndermiş, ancak olumlu sonuç alınamamıştır.
  • M. Kemal Paşa, 20 Ağustos 1922’de Akşehir’de taarruz emrini vermiştir.
  • Taarruzun Afyon yönünde olacağı belirlenmiştir.
  • 26 Ağustos 1922’de taarruz başlamış, bir gün sonra Yunanlar geri çekilmeye başlamıştır.
  • Aslıhanlar bölgesinde Dumlupınar Meydan Savaşı gerçekleşmiştir (27 Ağustos 1922).
  • Bizzat M. Kemal’in komutanlık ettiği Başkomutanlık Meydan Savaşı yapılmıştır (30 Ağustos 1922).
  • M. Kemal Paşa orduya; “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!” emrini vermiştir.
  • Yunan ordusu kaçmaya başlamışlardır.
  • Türk ordusu 1922 yılında;
6 Eylül’de Balıkesir’e
8 Eylül’de Manisa’ya
9 Eylül’de İzmir’e
17 Eylül’de Bandırma’ya girmiştir.
18 Eylül 1922’de Anadolu Yunan kuvvetlerinin işgalinden tamamen temizlenmiştir.
Büyük Taarruz’un Sonuçları:
  • Milli Mücadele’nin silahlı mücadele kısmı zaferle sonuçlanmıştır.
  • Yunan işgali sona ermiştir.
  • İtilaf Devletleri ateşkes teklifinde bulunmuştur.
  • Türk ordusu Çanakkale ve İzmir civarında İngiliz kuvvetleri ile karşı karşıya gelmiştir.
  • Yurt içinde birlik ve beraberlik sağlanmıştır.
Önemi :
  • Malazgirt Savaşı ile Anadolu’nun kapıları Türkler’e açılmıştır,
  • Miryakefalon savaşı ile Anadolu’nun, Türk yurdu olduğu belgelenmiştir,
  • Başkomutanlık Meydan Savaşı ile Anadolu’nun sonsuza dek Türk yurdu olarak kalacağı tüm dünyaya gösterilmiştir.

MUDANYA ATEŞKES ANTLAŞMASI (11 Ekim 1922)

  • İngilizler, Türk ordusu ile karşılaşınca müttefiklerinden yardım istemiş, fakat yardım alamamışlardır.
  • Fransız ve İtalyanlar’ın baskıları sonucu İngilizler, TBMM ile Mudanya’da ateşkes görüşmelerine başlamışlardır (3 Ekim 1922).
  • Görüşmelere TBMM, İngiltere, Fransa ve İtalya katılmıştır.
  • Görüşmelere Yunanistan katılmamış, Yunanistan’ı İngiltere temsil etmiştir.
  • TBMM adına görüşmelere İsmet Paşa gitmiştir.
Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın Maddeleri :
  1. Türk-Yunan kuvvetleri arasındaki savaş sona erecek.
  2. Yunanlar, Meriç Nehri’ne kadar olan Doğu Trakya’yı 15 gün içinde boşaltacaklar.
  3. Doğu Trakya TBMM’nin jandarma kuvvetlerine bırakılacak.
  4. Türkler’in Doğu Trakya’daki askerleri barış antlaşması imzalanıncaya kadar 8.000’i geçmeyecek.
  5. İstanbul, Boğazlar ve çevresi TBMM Hükümeti’ne bırakılacak.
  6. İtilaf Devletleri’nin askerleri, barış antlaşması yapılıncaya kadar İstanbul’da bulunacak.
  7. Barış yapılıncaya kadar Türk kuvvetleri Çanakkale ve İzmit Yarımadası’nda belirlenen sınırlardan ileriye geçemeyecekler.
Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın Sonuçları :
  • Kurtuluş Savaşı’nın askeri başarısı diplomatik başarı ile tamamlanmış ve Türk Kurtuluş Savaşı sona ermiştir.
  • Kurtuluş Savaşı’nın diplomatik safhası başlamıştır.
  • Doğu Trakya ve İstanbul savaş yapılmadan kurtarılmıştır.
  • İngilizler Türk başarısını kabul etmiştir.
  • İngiltere’de Loyd George Hükümeti istifa etmiştir.
  • İtilaf Devletleri tarafından TBMM’ye, Lozan Barış Konferansı için teklif yapılmıştır.
  • Türk Devleti anlaşmalarda mağlup değil eşit devlet olarak kabul edilmiştir.
  • Doğu Trakya TBMM yönetimine girmiştir.
Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın Önemi :
  • Osmanlı Devleti’nin başkenti olan İstanbul’un ve Boğazlar’ın TBMM’ye bırakılması ile Osmanlı Devleti hukuken sona ermiştir.

SALTANATIN KALDIRILMASI (1 Kasım 1922)

Nedenleri:
  • İtilaf Devletleri’nin Lozan Barış Görüşmeleri’ne hem TBMM’nin hem de İstanbul Hükümeti’nin davet edilerek Anadolu’da ikilik ve bir iç savaş çıkarmak istemeleri.
  • Saltanatın ulusal egemenlik anlayışına ters düşmesi.
Sonuçları:
  • Lozan görüşmelerinde İtilaf Devletleri’nin ikilik çıkarmaya çalışması M. Kemal’e saltanatı kaldırması için bir fırsat vermiştir.
  • Mecliste yapılan oylama ile 1 kasım 1922’de saltanat kaldırılmıştır.
  • Saltanatın 16 Mart 1920’de İstanbul’un işgali ile sona erdiği kabul edilmiştir.
  • Bununla birlikte halifeliğin devamı uygun görülmüştür.
Önemi:
  • 623 yıllık Osmanlı Devleti sona ermiştir.
  • TBMM, ülkenin tek temsilcisi haline gelmiştir.
  • Son Osmanlı Padişahı VI.Mehmet Vahdettin, İngiltere’ye sığınarak ülkeyi terk etmiştir (17 Kasım 1922).
  • Abdülmecid Efendi halife seçilmiştir.
  • Saltanatın kaldırılmasıyla laikliğe geçişin ilk aşaması gerçekleştirilmiştir.
  • Demokratikleşme yolunda önemli bir adım atılmıştır.
  • Cumhuriyetin ilanı için zemin hazırlanmıştır.
  • Lozan Konferansı’nda İtilaf Devletleri’nin ikilik çıkarmasına engel olunmuştur.
  • Milli egemenlik konusunda büyük bir adım atılmıştır.
  • TBMM’nin açılışından sonra ikinci büyük inkılap gerçekleştirilmiştir.
LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI (24 Temmuz 1923)
  • İtilaf devletleri konferansa hem Osmanlı Hükümeti hem de TBMM’yi aynı anda çağırdı. Amaç ikilik çıkarıp yararlanmaktı. Ama M. Kemal saltanatı kaldırdı.

  • Kapitülasyonlar kaldırıldı. (amaç ekonomik ve tam bağımsızlık)
  • Dış borçlar takside bağlandı(Duyun-u umumiye kaldırıldı.)
  • Türklerle Rumlar arasında nüfus mübadelesi yapıldı. (Batı Trakya’daki Türkler ile İstanbul’daki Bozcaada ve Gökçeada’daki Rumlar hariç)
  • Azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı. (İç işlerimize karışmaları engellendi)
  • Yabancı okullar MEB’e bağlandı. (İç işlerimize karışmaları engellendi)
  • Lozan Barış Antlaşmasını onaylayan II. TBMM İstanbul’u itilaflardan devraldı.
  • Fener Rum Patrikhanesi İstanbul’da kaldı. Dini kurum oldu (medeni kanun ile siyasetçileri alındı)
  • Karaağaç ve çevresi savaş tazminatı olarak Türkiye’ye bırakıldı.
  • Boğazların yönetimi Türk başkanlığında komisyona bırakıldı. Boğazların yakaları askerlerden arındırıldı. Ticaret gemilerine açık olacaktı. (Türkiye’nin egemenlik hakları zedelendi. II. Dünya Savaşı tehlikesi nedeniyle 1936’ da Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile tamamen egemen olundu)
    Sınırlar:
  • Rus sınırı: Moskova ve Kars antlaşmalarına göre belirlendi.
  • İran sınırı: Kasr-ı şirin Antlaşması ile belirlendi.
  • Suriye sınırı: Fransa ile yapılan Ankara Antlaşması ile belirlendi (1939’da Hatay, Anavatana katıldı.)
  • Irak sınırı: Musul- Kerkük sorunu yüzünden çözülemedi. (İngiltere ile yapılan Ankara Antlaşması ile belirlendi. Musul- Kerkük kaybedildi)
  • Yunanistan sınırı: Meriç nehri sınır kabul edildi. Mudanya Ateşkes Antlaşması gibi.
  • Adalar: Bozcaada ve Gökçeada Türkiye’ye Rodos, 12 ada ve Meis İtalya’ya diğer adalar Yunanistan’a bırakıldı. Ancak Anadolu’ya yakın adalarda silah yasak.

Lozan Antlaşmasının Önemi ve Özellikleri:

  • Yeni Türk Devletinin bağımsızlığı ve toprak bütünlüğü tanındı.
  • Misak-ı milli sınırları büyük ölçüde gerçekleşti.
  • Osmanlı Devletinin resmen sonra erdiği belgelendi.
  • Uluslararası eşitlik ilkesine göre yapıldı. Sömürülen uluslara yol gösterici oldu.

    Kazandıklarımız
    İran sınırı
    Bulgaristan sınırı
    Kapitülasyonlar
    Azınlıklar
    Savaş tazminatı
    İstanbul’un boşaltılması
    Yabancı okullar
    Dış borçlar

    Kaybettiklerimiz

    Yunan sınırı

    Suriye sınırı

    Boğazlar

    Patrikhane

    12 ada

    Çözülemeyenler

    Musul- Kerkük sorunu

    (ırak sınırı)

    Tekrar gündeme gelenler

    Yabancı okullar

    Nüfus mübadelesi

    Boğazlar

    Suriye sınırı

İKİNCİ TBMM (11 Ağustos 1923)
  • Zor şartlar arasında kurulan TBMM yıpranmıştı.
  • Seçimlerin yenilenmesi kararı alınmıştır (1 Nisan 1923).
  • İkinci TBMM 11 Ağustos 1923’te açılmıştır.
  • İkinci TBMM 1 Ekim 1927’ye kadar çalışmıştır.
  • İkinci TBMM inkılap meclisi olarak bilinir.
  • İkinci TBMM Lozan Barış Antlaşması’nı onaylamıştır.
  • Türk ordusu İstanbul’a girmiştir (1 Ekim 1923).
  • Ankara, başkent kabul edilmiştir (13 Ekim 1923).
  • Cumhuriyet ilan edilmiştir (29 Ekim 1923).
ANKARANIN BAŞKENT OLMASI (13 Ekim 1923)
  • Lozan Antlaşması’ndan sonra başkentin neresi olacağı tartışılmıştır.
  • Milletvekillerinin bir kısmı İstanbul’un başkent olmasını istemiştir.
  • İsmet Paşa Ankara’nın başkent olması için tek maddelik bir kanun teklifi sunmuştur.
  • Madde kabul edilmiş ve Ankara başkent ilan edilmiştir (13 Ekim 1923).
Ankara’nın Başkent Olmasında;
  • Ankara’nın Türkiye’nin ortasında; askeri ve siyasi yönden güvenli bir konumda bulunması,
  • Yurdun her tarafı ile ulaşım ve haberleşmenin kolay olması,
  • TBMM’nin Ankara’da bulunması ve Kurtuluş Savaşı’nda idari merkez olması etkili olmuştur.
Not : 1924 Anayasası’nda ülkenin teşkilatlanmasında Ankara’ya yer verilmiş, anayasanın 89. ve 105. Maddelerine göre ülke şöyle teşkilatlanmıştır.
Kongreler ve Cepheler Konusu Sunumunu indirmek için Tıklayın…
Kongreler ve Cepheler Konusu Word olarak indirmek için Tıklayın…