III. Ünite: Şiir

ŞİİR

İmgeleri zengin olup ritimli sözler ve seslerin birbirine olan uyumu ile oluşan edebi türe denir. Şiir insanın düşünce dünyası, duygularına hitap eder ve kişide coşku uyandırır. Ayrıca şiirde ahenkli ve etkili bir söyleyiş vardır. Şiir oluştuğu dönemden hem siyasi hem de sosyal hayatın, kültürün, inancın izlerini içinde barındırır.

1. Tanzimat Dönemi Şiiri

  • 1839 Tanzimat Fermanından 20 yıl sonra Şinasi ve Agah Efendi tarafından başlatılır.
  • Bu dönemdeki şiirler Fransız Edebiyatından etkilenmiştir ve bunun sonucunda Türk edebiyatına yeni nazım biçimleri ve yeni kavramlar oluşmuştur.
  • Batı şiiri zevk ve anlayışı tanınmaya ve ilgi görmeye başlamıştır.
  • Bu dönemi iki döneme ayırarak incelemek gerekir:

1. Dönem

  • Toplum için sanat anlayışı vardır.
  • Dilde yalınlaşmaya gidilir fakat başarılı olunduğu söylenemez.
  • Divan şiirindeki parça güzelliğinin yerini bütün güzelliği almıştır.
  • Biçimde divan şiirine bağlıdır.
  • İçerik olarak yenileşme olup Fransız İhtilali’nin etkisiyle; hak, hukuk, vatan, özgürlük gibi konular yer almıştır.
  • Şiirlere isim verilmeye başlanılmıştır.
  • Birinci dönem şairlerinden öenmli olanları: Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal.

2. Dönem

  • Sanat sanat için anlayışı vardır.
  • Bireysel temalar çoğunluktadır.
  • Recaizade Mahmut Ekrem’in ‘’Güzel olan her şey, şiirin konusu olabilir’’ düşüncesi neticesiyle de şiirin konusu genişler.
  • Dilde yalınlaşma düşüncesi tamamen terk edilmiştir.
  • Bu dönemdeki bazı şairler: Abdülhak Hamit Tarhan, Muallim Naci, Recaizade Mahmut Ekrem.
2. Serveti Fünun Dönemi Şiir
  • Tevfik Fikret’in Serveti Fünun dergisinin başına gelmesi ile dergi etrafında toplanılmıştır.
  • Sanat sanat için anlayışı vardır.
  • Şiirin konusu geniştir. İçinde yaşadıkları siyasi ve sosyal yapıdan kaçıp  uzaklaşma isteği neticesinde hayale yönelmiştir.
  • Arapça, Farsça sözcük ve tamlamalara yer verilmiş ve dil ağırlaştırılmışıtır.
  • Bu dönem şiiri parnasizm ve sembolizm akımından etkilenmiştir.
  • Ahenge ve biçim mükemmelliğine önem verilir.
  • Şiirlerde birden çok aruz kalıbı kullanılır.
  • Göz için değil kulak için kafiye vardır.
  • Bu dönemdeki başlıca yazarlar: Tevfik Fikret, Cenap Şehabettin, Süleyman Nazif.
  • Hüseyin Cahit Yalçın tarafından Fransızcadan çevrilen Edebiyat ve Hukuk makalesinin yayınlanması ile 1901 de  Serveti Fünun Dönemi sona ermiştir.

3. Fecri Ati Dönemi Şiir

  • Sanat muhterem ve şahsidir derler.
  • Serveti Fünun’un sanat anlayışını sürdürürler.
  • Bu dönemdeki başlıca tema aşk ve tabiattır.
  • Dili ağır olup Arapça ve Farsça sözcükler ve tamlamalara yer verilmiştir.
  • Bu dönemdeki bazı öne çıkan sanatçılar: Ahmet Haşim, Emin Bülent Serdaroğlu ve Tahsin Nahit’tir.

SAF ŞİİR

  • Bir mesaj verme kaygısı olmayan, amacı sadece estetik olan şiirdir.
  • Bu şiirler öğretici değildir ve hikaye unsuru barındırmazlar.
  • Bireysellik esas temadır.
  • Saf şiirin Türk edebiyatındaki temsilcileri: Ahmet Haşim, Yahya Kemal Beyatlı, Necip Fazıl Kısakürek, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas, Ziya Osman Saba, Yaşar Nabi Nayır ve Cahit Sıtkı Tarancı.
4. Milli Edebiyat Dönemi Şiir
  • 1911 yılında Genç Kalemler dergisiyle başlamıştır.
  • Türkçülük akımı bu dönemde ön plandadır.
  • Toplum için sanat anlayışı vardır.
  • Dil yalın olup hece ölçüsüyle yazılır.
  • Mehmet Emin Yurdakul bu dönemdeki öncü isimdir.
  • Konular genellikle milli duyguları dile getirmek amaçlıdır.
5. Cumhuriyet Dönemi Şiir
  • Milli Edebiyatta başlayan milli konular Cumhuriyet’in yıllarında da devam etmiştir.
  • Halk şiirine benzer.
  • Daha sonraki dönemlerde şiirlerde genellikle Anadolu’ya ve Anadolu insanı konu edinmiştir ve Memleket Edebiyatı adı verilen bir akım oluşmuştur.
  • Bu akım; Anadolu’ya yöneliş, memleket manzaraları, vatan ve millet sevgisi konularını işler.
  • Bu akım doğrultusunda şiir yazan bazı sanatçılar şu kişilerdir: Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Kemalettin Kamu, Orhan Şaik Gökyay, Ömer Bedrettin Uşaklı.

Türkiye Dışındaki Çağdaş Türk Şiiri

  • Türk dünyası edebiyat, ortak duygu ve düşüncenin yanında zengin bir kültür birikimine sahiptir.
  • Türk dilinin konuşulduğu ülkelerde yaşayan Türk şairler; halkın sorunlarını, beklentilerini şiirleri aracılığıyla dile getirilmiştir.
  • Genellikle özgürlük ve ulusal bilinç temalı eserler verilmiştir.
  • Bazı şairler: Bahtiyar Vahapzade (Azerbaycan); Şehriyar (İran); Recep Küpçü (Bulgaristan); Mağcan Cumabayulı (Kazakistan); Osman Türkay, Özker Yaşın ( Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti); Abdülhamit Süleyman Çolpan, Ayberk (Özbekistan); Ata Atacanoğlu (Türkmenistan); Nimetullah Hafız ( Eski Yugoslavya).
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı