V. Ünite: Sohbet ve Fıkra

SOHBET

  • Çoğunlukla gazete veya dergilerde; güncel olaylardan, kültür ve sanat hayatındaki gelişmelerden fazla derine inmeden, samimi bir dil ile okuyucuyla karşılıklı konuşma havasında yayınlanan yazı türüdür.
  • Yazar bu tür metinlerde düşüncelerini kanıtlamaya çalışmaz.
  • Yazar sohbet yazısında mizahi fıkralardan, atasözlerinden veya anekdotlardan, şiirlerden kesitler verebilir.
  • Bu tür yazılarda yazar kendine veya okuyucuya sorular yöneltebilir ve bu sayede yazıyı camlı ve akıcı tutabilir.

1. Tanzimat Dönemi

  • Sohbet türü edebiyatımıza bu dönemde binmiştir.
  • Genelde gazetelerde kullanılmıştır.
  • Konusu o dönemin özellikleriyle aynı olup toplumsal fayda ön planda tutulmuştur.
  • Sade bir dil kullanılmaya çalışılmıştır.
  • Sohbet türünde yazmış kişi: Ahmet Mithat Efendi.

2. Serveti Fünun

  • Bu dönemde ilk yetkin ürünler verilmiştir.
  • Sohbet türünde yazmış kişiler: Tevfik Fikret, Halit Ziya Uşaklıgil, Hüseyin Cahit Yalçın.

3. Cumhuriyet Dönemi

  • Dil ve anlatım bakımından yalındır.
  • Amaç Anadolu insanına seslenmektir.
  • Belli bir konu sınırlaması yoktur; insana ve yaşama dair her tür kavram ve olgu bu dönem sohbetlerinde ele alınmıştır.
  • Bu dönemde sohbet türünde yazı yazmış kişiler: Nurullah Ataç, Söyleşiler; Şevket Rado, Eşref Saat; Suut Kemal Yetkin, Edebiyat Konuşmaları; Ahmet Kabaklı, Sohbetler.

FIKRA

  • Gazete veya dergilerde günlük olayların, ülke sorunlarının değerlendirildiği ve sanat, spor, bilim ve kültür gibi alanlardan rahat ve samimi bir üslupla yazılan yazılardır.
  • Yazar düşüncesini kanıtlamaya çalışmaz.
  • Yazar okuyucunun düşüncelerini yönlendirmeyi amaçlar.
  • Fıkra genelde köşe yazısı diye bilinir.

1. Tanzimat Dönemi

  • Edebiyatımıza bu dönemde girmiştir.
  • Konusu dönem özellikleriyle benzerlik taşımaktadır ve şu şekildedir: hürriyet, eşitlik, adalet kanun gibi toplumsal konular.
  • Halkın anlayacağı bir dil kullanılmaya çalışılmıştır.
  • Bu dönemde yazanlar: Şinasi, Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi.

2. Serveti Fünun

  • Bu dönemde yazanlar: Hüseyin Cahit Yalçın, Ahmet Rasim, Ahmet Haşim, Refik Halit Karay, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Ziya Gökalp.

3. Cumhuriyet Dönemi

  • Bu dönemde artan gazete ve dergilerle beraber bu türde yazılan yazılarda da artma görülmüştür.
  • Dil ve anlatım bakımından sadedir.
  • Güncel, siyasi, sosyal konulardan bahsedilmiştir.
  • Bu dönemde fıkra türünde yazanlar: Peyami Safa, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Falih Rıfkı Atay, Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç, Sabri Esat Siyavuşgil, Ercüment Ekrem Talu, Haldun Taner, Atilla İlhan, Ahmet Kabaklı, İlhami Soysal, Ergun Göze…

FIKRA-SOHBET FARKI

  1. Fıkrada yazar, okuyucu kitlesini yönlendirir sohbette ise; kişisel duygu ve düşüncelerini paylaşmayı amaçlar.
  2. Sohbette yazar okuyucuyla sohbet ediyormuş gibi karşılıklı konuşma üslubuyla yazılırken fıkrada; düşünceler serbestçe aktarılır.
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı
5. Ünite Fıkra ve Sohbet