IX. Ünite: Mülakat – Röportaj

Mülakat

Sanat, bilim, spor gibi belli alanlarda ünlü olan kişilerin tanıtılması veya onların bir konudaki düşüncelerini öğrenmek amacıyla yapılan ve karşılıklı konuşmaların yazıya geçirilmesi ile oluşturulan yazı türüdür.

  • Dil; sade, açık ve duru olmalıdır.
  • Söyleşmeye dayalı anlatımın yanı sıra açıklayıcı, tartışmacı ve öyküleyici anlatıma da başvurulabilir.
  • Bu tür metinlerde asıl amaç okuyucuya bilgi vermektir bu nedenle konuşmacının sözü kesilip, değiştirilmemeli.
  • Mülakat türünün belli aşamaları vardır onlar:
  1. Mülakat yapılacak konu veya kızının belirlenmesi.
  2. Seçilen konu veya hakkında araştırma yapılması.
  3. Mülakatta sorulacak sorular hazırlanılır.
  4. Mülakat yapılacak kişiden randevu alınır.
  5. Mülakat gerçekleştirilir ve kayıt altına alınır.
  6. Alınan kayıt yazıya geçirilip düzenlenir.
  7. Metnin görsel tasarımı yapılır.

A. Cumhuriyet Öncesi Mülakat

  • Çok az sayıda örneği vardır.
  • Tanzimat Dönemi’nde Ziya Paşa Rüya adlı makalesini yazmıştır fakat tam manasıyla bir makale olduğu söylenemez.
  • Ruşen Eşref Ünaydın ilk yetkin makale olan Diyorlar ki adlı mülâkat örneğini vermiştir.
  • Yine Ünaydın’ın Anafartalar Komutanı Mustafa Kemal ile Mülâkat adlı yazısı Mustafa Kemali kamuoyuna tanıtan ilk eser olması sebebiyle önemlidir.

B. Cumhuriyet Dönemi Mülakat

  • Bu dönemde gazete ve dergiye artmasıyla bu türe verilen önem ve ürünler de artmıştır.
  • Bu dönemin önemli mülâkat yazmış yazarlar: Hikmet Feridun Es, Bugün de Diyorlar ki; Mustafa Baydar  Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar; Gavsi Ozansoy, 40 Yıl Sonra Diyorlar ki; Yaşar Nabi Nayır, Edebiyatçılarımız Konuşuyor…

Röportaj

Bir sorunu ya da bir olayı ya da durumu oraya koymak ve bunları açığa çıkarma amacıyla gazete ve dergilerde yazılan öğretici yazılardır.

  • Bu tür yazılar somut olgulara dayanır örneğin araştırma, gezme görme, soruşturma gibi.. Yazar gerektiğinde yetkililerle görüşerek bilgi ve belge toplar.
  • Röportajın amacı okuyucuyu gerçek ile yüzleştirip aydınlatmaya çalışmaktır.
  • Olaylar aktarılırken yazar kendi duygu düşüncelerini katabilir aynı zamanda ayrıntıya da girebilir.
  • Yazar anlatımında betimleyici, öyküleyici, açıklayıcı ve tartışmacı anlatıcı biçimlerinden; örnekleme, tanık gösterme, karşılaştırma gibi düşünceyi geliştirme yollarından da yararlanır.
  • Cümleler genellikle kısadır bunun nedeniyse anlatıma hareket ve canlılık kazandırmaktır.

Cumhuriyet Döneminde Röportaj

  • Türkiye’de ilk 1950’lı yıllarda gelişmeye başlamıştır.
  • Bu dönemde gerçekleşen siyasi, sosyal olayların da yardımıyla oluşan yeni gelişme ve olgular röportaj yoluyla dile getirilmiştir.
  • Bu dönemden itibaren de halkın sorunları, yaşadıkları yazarlar tarafından yerinde gözlemlenerek ilk elden aktarılmaya başlanmıştır.
  • Bu dönemdeki bazı röportaj örnekleri: Yaşar Kemal, Çukurova Yan Yana, Bir Bulut Kaynıyor, Peri Bacaları; Fikret Otyam,  Ha Bu Fiyat, Topraksızlar; Tahir Kutsi Makal, İç Göç..

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı