III. Ünite: Şiir

CUMHURİYET DÖNEMİ ŞİİR YAZARLARI

1. AHMET HAMDİ TANPINAR (1901-1962)

  • Saf (öz) şiir anlayışının en önemli temsilcilerindendir.
  • İlk şiiri  Musul Akşamları 1920’de Altıncı Kitap adlı eserde yayınladı.
  • Şiirlerinde en çok kullandığı temalar: Müzik, rüya, hayal, zaman, sonsuzluk..
  • Hikaye ve romanlarında en çok kullandığı temalar: Zaman, rüya, psikolojik anlar, bilinçaltı..
  • Şiirlerini Şiirler adlı kitabında toplamıştır. Deneme örneği: Beş Şehir; Hikaye türündeki yazıları: Abdullah Efendi’nin Rüyaları, Yaz Yağmuru; Roman türündeki yazıları: Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Sahnenin Dışındakiler, Mahur Beste..

* Saf (Öz) şiir anlayışı: 1940-1960 yılları arası etkili olan ve şiirde dili her şeyden üstün tutup divan şiirinin biçimci yapısından etkilenen bir anlayıştır. Bu tarz şiirlerde ahenk, güzel ve etkili söyleyiş önemlidir. Bu şiir geleneğindeki amaç dili sadeleştirip söyleyişi rahatlatmaktır. Konu bakımından toplumcu şiir ve siyaset bir kenara bırakılıp genelde masal, rüya, zaman, aşk, ölüm, ayrılık gibi konular işlenmiştir.

Bu gelenek etkisinde olan yazarlar: Ahmet Hamdi Tanpınar, Necip Fazıl Kısakürek, Asaf Halet Çelebi, Cahit Sıtkı Tarancı, Ahmet Muhip Dıranas, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Behçet Necatigil…

2. NECİP FAZIL KISAKÜREK (1905-1983)

  • Saf şiir anlayışına bağlıdır.
  • Lirizm, mistisizm, gizem, büyü, rüya, hayal gibi ögelere yer vermektedir.
  • Hece ölçüsünü bir ahenk ögesi olarak kullanmıştır.
  • Ağaç ve Büyük Doğu adlı dergileri çıkardı.
  • İlk şiirlerini Yeni Mecmuada çıkarmıştır.
  • Ruhsal çalkantılarını yansıtan bireysel ve duygusal nitelikli ilk dönem şiirlerinden sonra 1943’ten itibaren siyasi ve dini-mistik bir anlayışı benimsemiştir.
  • Şiir olarak Örümcek Ağı, Kaldırımlar, Ben ve Ötesi, Sonsuzluk Kervanı, Çişe; Hikaye olarak Yürek Burkan Hikayeler, Birkaç Hikaye, Birkaç Tahlil; Tiyatro türünde Tohum, Bir Adam Yaratmak, Künye, Sabırtaşı, Para…

3. AHMET MUHİP DIRANAS (1908-1980)

  • İlk şiirini  Milli Mecmua’da  yayınlanmıştır.
  • Şiirde ses ve şekil mükemmelliğine önem vermiştir.
  • Sembolizmin etkisinde olan bir yazardır.
  • Batı şiirinin anlayışından aldığı bazı biçimsel unsurları geleneksel halk şiirimizin hece ölçüsü ve uyak gibi ahenk unsurlarıyla birleştirdi.
  • Bütün şiiirlerini Şiirler adlı kitabında yayınlamıştır.
  • Saf şiirin en önemli bir temsilcisidir.

4. NAZIM HİKMET (1902-1963)

  • İlk şiiri Hala Servilerde Ağlıyorlar mı? Yeni Mecmua’da yayınlanmıştır.
  • Şiirlerinde söylevci (hitabetçi) bir eda vardır buradaki amaç geniş kitlelere hitap etmek ve onları harekete geçirmektir.
  • Toplumcu gerçekçi şiirin ilk temsilcilerindendir.
  • Şiirlerinde ritmik ve zengin yapıyla birlikte ‘’ses’’ ögesi önemli yer tutar.
  • Fütürizm akımının etkisiyle serbest şiirlerin en önemli temsilcisidir.
  • Şiirlerindeki konu genellikle sosyalist dünya görüşü ile alakalıdır.
  • İlk şiir kitabı Bakü’de 1928 yılında Güneşi İçenlerin Türküsü adlı eserdir.
  • Bazı şiirleri: Jakond İle Sİ-YA-U, Varan 3, Sesini Kaybeden Şehir, Taranta Babu’ya Mektuplar
  • Bazı tiyatro türündeki eserler: Ferhat ile Şirin, Kafatası, Unutulan Adam, İvan İvanoviç Var mıydı Yok muydu?

5. ATİLLA İLHAN (1925-2005)

  • Toplumcu gerçekçi şairdir.
  • Şiirlerindeki temalar sosyal olmasının yanı sıra bireysel temalar hakimdir.
  • Şiirlerinde büyük harfe ve noktalama işaretlerine yer vermez.
  • 1950 yıllarında Mavı dergisi çerçevesindeki Mavi Hareketi içinde yer almıştır.
  • Şiirleri; Duvar, Sisler Bulvarı, Yağmur Kaçağı, Ben Sana Mecburum, Bela Çiçeği, Elde Var Hüzün, Kimi Sevsem Sensin.
  • Romanlar; Sokaktaki Adam, Kurtlar Sofrası, Sırtlan Payı, Dersaadet’te Sabah Ezanları.
  • Deneme-anı-eleştiri türündeki eserler; Hangi Batı, Batı’nın Deli Gömleği, II. Yeni Savaşı, Hangi Küreselleşme.

6. AHMET KUTSİ TECER (1901-1967)

  • İlk şiirlerini Dergah ve Mili Mecmua dergisinde yayımlamıştır.
  • Tema genellikle Anadolu’yu ve Anadolu insanını anlatır.
  • Milli Edebiyat anlayışını sürdüren yazarlardan ‘’folklor’’ dan en çok yararlanan temsilcilerdendir.
  • Biçim olarak halk şiiridir ve sade bir dil vardır.
  • Beş Hececilerin temsil ettiği memleket edebiyatı anlayışını sürdürmüştür.
  • En tanınan eserlerinde içten ve duygulu bir söyleyişle yazdıklarıdır.
  • Şiirlerini Şiirler adlı kitabında toplamıştır.
  • Tiyatroları: Köşebaşı, Bir Pazar Günü, Koçyiğit Köroğlu.

* Memleket Şiiri: Milli Edebiyat anlayışını sürdüren sanatçılar ve ortaya koyduğu eserlere denir.

7. ARİF NİHAT ASYA (1904-1975)

  • Rubai türünde yazdığı şiirler ile önemli bir yere sahiptir. Bazı örnekleri: Rubaiyyat-ı Arif, Kıbrıs Rubaileri, Nisan, Kova Burcu, Avrupa’dan Rubailer. Başka şiirleri; Heykeltraş, Yastığımın Rüyası, Ayetler, Bir Bayrak Rüzgar Bekliyor, Dualar ve Aminler.
  • Milli Edebiyat anlayışına bağlıdır.
  • Milliyetçilik ve tarihten beslenen şiir anlayışlarını güçlü bir lirizmle buluşmuştur.

8. ORHAN VELİ KANIK (1914-1950)

  • İlk şiirlerini Melih Cevdet ve Oktar Rıfat ile birlikte Varlık dergisinde yayımlamaya başlamıştır.
  • Şiirleri genellikle gündelik yaşamdandır ve şiirlerde birtakım kalıplar, şairanelik ve sanatlı söyleyişten uzak daha basit bir şekle getirmiştir.
  • Şiir kitapları; Garip, Vazgeçemediğim, Destan Gibi…

Garip Akımı

Bu akımdaki yazarlar kendilerine yönelen eleştirilere karşı Garip adlı kitaplarında ‘’Garip Bildirisi’’ olarak cevap verilmiştir. Bu akımdaki yazarlar kafiye, redif, ölçü ögelerini gereksiz görmüştür. Dil sadedir, edebi sanatlar kullanılması gereksizdir. Konu aldığı şeyler sıradan insanlardır ve konulardır.

Bu akımın içindeki şairler: Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday, Oktay Rıfat Horozcu.

9. OKTAY RIFAT HOROZCU

  • Garip Akımının önemli isimlerinden biridir.
  • İşlediği konular genellikle aşk, çocukluk, yaşama sevinci, sıradan insanların yaşamı, günlük yaşamdan basit konular…
  • Şiir kitapları; Yaşayıp Ölmek, Aşk ve Avarelik Üstüne Şiirler, Aşağı Yukarı, Karga ile Tilki.

10. İLHAN BERK (1918-2008)

  • Şiir dili bakımından imge ve çağrışımlara dayalıdır.
  • Sürrealist bir yazardır.
  • İkinci Yeni şiir anlayışının en önemli temsilcisidir. Bu anlayışa bağlı olduğundan şiirde anlam kapalılığı vardır, somut yerine soyut kavramlara yer vermiştir Ayrıca biçime ve imgeye önem vermiştir.
  • İlhan Berk’in yanında İkdiğer ikinci yeni şairleri şu kişilerdir: Cemal Süreyya, Turgut Uyar, Edip Cansever, Ece Ayhan, Sezai Karakoç, Ülkü Tamer..
  • Şiirleri; Güneşi Yakanların Selamı, İstanbul, Günaydın Yeryüzü, Galile Denizi, Çivi Yazısı, Otağ, Mısırkalyoniğne, Taşbaskı, Deniz Eskisi…
  • Günlük türündeki yazıları; El Yazılarına Güneş Doğuyor…
  • Deneme türündeki yazılar; Şairin Toprağı…
  • Anı türündeki yazılar; Bir Uzun Adam..

11. Turgut Uyar (1927-1985)

  • İlk şiiri Yedigün dergisinde çıkmıştır.
  • Dili konuşma dilinden farklı ve kapalı bir yapısı vardır.
  • İlk dönemlerde konular genellikle kişisel yaşantısının ve çevresinin izleri vardır. Sonraki dönemlerde ise toplumsal konulara değinmiştir.
  • İkini Yeni şairlerindendir.
  • Şiirleri: Arz-ı Hal, Türkiyem, Dünyanın En Güzel Arabistanı, Tütünler Islak, Kayayı Delen İncir…

12. SEZAİ KARAKOÇ (1933 – …)

  • Şiirlerinde İslami düşünceyi modern şiirin gerçeküstücülüğüyle kaynaştırmıştır.
  • Konular genellikle konular mistik, metafizik, geleneğe yaslanan şiirlerdir.
  • Şiirleri: Körfez, Şahdamar, Hızırla Kırk Saat, Taha’nın Kitabı, Gül Muştusu, Leyla ile Mecnun, Alınyazısı Saati, Monna Rosa…
  • Deneme ve İnceleme türündeki yazıları: Yunus Emre, İslam’ın Dirilişi, Mehmet Akif, Yitik Cennet…

13. CAHİT ZARİFOĞLU (1940 – 1987)

  • İlk şiirleri İkinci Yeni anlayışına bağlıdır.
  • Son şiirlerinde işlediği konular genellikle şunlardır: İnsan Sevgisi, toplumsal mutluluk, madde-ruh çatışması.
  • Şiirleri: İşaret Çocukları, Yedi Güzel Adam, Menziller, Korku ve Yakarış…
  • Konular: Dini değerleri, geleneğe duyarlılığı ve metafizik.
  • Şiirlerinde genel olarak imgeye yaslanan, çok anlamlı okumaya açık bir yapı kurmuştur.

14. SÜREYYA BEFRE (1942 – ….)

  • İlk şiirleri İkinci Yeni anlayışının etkisindeyken daha sonradan toplumcu gerçekçi anlayışa yönelmiştir.
  • Yalın ve içten söyleyişi olan bir üründür.
  • Konular genellikle tabiattır.
  • Şiirleri: Gün Ola, Savrulan, Hayat ile Şiir, Ufkun Dışında, Kalfa, Çıkrık, Her Gölge Titrer..

15. HAYDAR ERGÜLEN (1956 – .…)

  • İlk şiirini Umur Erkan adıyla Gelişim dergisinde çıkarıştır.
  • Şiirlerinden çağrışım zenginliği olan imgeci bir yazardır.
  • Temaları genellikle; yalnızlık, ölüm, yabancılaşma, hüzün, sevgi, kardeşlik..
  • Şiirleri:  Karşılığını Bulamamış Sorular, Sokak Prensesi, Sırat Şiirleri, Eskiden Terzi, Keder Gibi Ödünç, Üzgün Kediler Gazeli…

16. HÜSEYİN ATLANSOY (1962 – .…)

  • Anlatım şekli şu şekildedir: Şehir hayatının, modernizmin, küreselleşmenin; değerleri yok ettiğini ve bunun insan hayatında meydana getirdiği olumsuz etkileri mizahi bir biçimde anlatır.
  • Temaları ise; birey ve bireyin iç yolculuğunu, arayışını işlemiştir.

16. AŞIK VEYSEL ŞATIROĞLU (1894-1973)

  • İlk şiirlerini buradaki 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı töreninde okumuştur.
  • Kendisi Türkiye’yi gezip gittiği yerlerde saz çalmaktadır.
  • İşediği konular: Kaderci bir dünya görüşüne sahip, doğa, toprak sevgisi, aşk, ayrılık, yaşam, yalnızlık, memleket sevgisi..
  • Şiirlerini şu kitaplar çevresinde toplamıştır: Dostlar Beni Hatırlasın- Aşık Veysel Hayatı ve Bütün Şiirleri.

18. AŞIK FEYMANİ (1942 – .…)

  • Aşıklık edebiyatı alanında kendini geliştirmiş bir kişidir.
  • Adana’da topluluk önünde saz çalan illk şairlerdir.
  • Üslup bakımından; doğal, akıcı, içtendir.
  • Atasözleri, deyimler, alkış ve kargışlar gibi çeşitli halk söyleyişinden yararlanılmıştır.
  • Temalar genellikle; aşk, gurbet, ayrılık, kader ve felekten yakınma, vatan, kahramanlıktır.
  • Lirik bir söyleyişe sahiptir.