VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM

Besinler ve Özellikler

Canlıların yaşamlarını devam ettirebilmeleri için gereken temel ihtiyaçların başında beslenme gelir. Çünkü canlılar, yaşamlarının her anında enerjiye ihtiyaç duyar. Uyudukları zamanlarda bile enerji harcar. Bu enerjinin tamamını da besinlerden elde eder. Besinler sadece enerji vermekle kalmaz, bazıları büyüyüp gelişmemize, bazıları ise vücudumuzdaki sistemlerin düzenli çalışmasına yarar. Yediğimiz yiyecekler doğrudan kana karışamaz. Yapılarındaki besin içeriklerinin kana karışabilmesi için bazı organlarımızda değişikliğe uğramaları gerekir. Kanımıza karışan besin maddeleri enerji verici, yapıcı – onarıcı ve düzenleyici görevde olabilir. Tabi ki tükettiğimiz besinlerde birden çok besin içeriği bulunabilir. Bu nedenle besinler, yapılarında en çok bulunan besin içeriğine göre sınıflandırılır.

Besin İçerikleri

Yapıcı ve Onarıcı Besinler

  • Proteinler

Enerji verici besinler

  • Karbonhidratlar
  • Yağlar

Düzenleyici Besinler

  • Su
  • Vitaminler
  • Mineral

* * Yağlar, hem yapıcı onarıcı olarak hem de düzenleyici olarak görev yapar ancak öncelikli görevleri enerji verici olmalarıdır. Vitaminler, yapıcı onarıcı besin içeriği olarak görev yapmaz. Karbonhidratlar, düzenleyici besin içeriği olarak görev yapmaz.

Karbonhidratlar: Vücutta öncelikli olarak enerji elde etmede görev yapan besin içeriğidir. Pirinç, bulgur, makarna, ekmek gibi tahıllarda; meyve, tatlı gibi şekerli besinlerde bulunur.
Proteinler: Büyüme, gelişme, yaraların iyileşmesi için gerekli olan besin içeriği proteinlerdir. Kas ve kemiklerin yapısına girerek yapım görevini, yaraların iyileşmesini sağlayarak onarım görevini yerine getirirler. Et, süt, yumurta, balık, mercimek, fasulye gibi besinlerde bulunurlar.
Vitaminler: Eksikliği hâlinde vücut direncimiz azalır, hasta olma olasılığımız artar. A, B, C, D, E, K vitamin çeşitleridir. Vücudumuzdaki sistemlerin düzenli çalışmasını sağlar.
Yağlar: Vücudumuza en fazla enerji veren besin içeriğidir. Ancak vücutta parçalanması zor olduğu için ilk sırada tercih edilmez. Zeytin, ceviz, ayçiçeği, balık, tereyağı gibi besinler yağ bakımından zengindir.

Hayatta kalabilmek için hava ve su kadar gıdaya da ihtiyacımız vardır. Beslenmeden varlığımızı devam ettirmemiz ve sağlıklı kalmamız mümkün değildir. Her hücremiz ve organımız sağlıklı beslenme ile canlılığını korur, gelişir ve zinde kalır. Sağlıklı beslenmede vücudumuzun ihtiyacını karşılayacak bütün maddeler bulunmalı, alınan gıdaların kalite ve miktarına da özen gösterilmelidir.

Vitamin Çeşitleri
A Vitamini: Büyümeye yardımcı olur. 3 Süt, yumurta ve balıkta bulunur.
B Vitamini: Sinir ve kas gelişimine destek olur. 3 Et, süt ve süt ürünlerinde bulunur.

C Vitamini:  Hastalıklara karşı direnç oluşturur. 3 Turunçgillerde, yeşil sebzelerde ve meyvelerde bulunur.
D Vitamini: 3 Kemik ve diş gelişimi için gereklidir. 3 Yumurta, balık, süt ve peynirde bulunur.
E Vitamini: 3 Büyümeye yardımcı olur. 3 Tahıllarda, sebzelerde, süt ve yumurtada bulunur.
F Vitamini: 3 Kanın pıhtılaşmasını sağlar. 3 Yeşil sebzeler, domates, muz, çilek gibi besinlerde bulunur.

Su ve Mineraller: Vücutta öncelikle düzenleyici olarak görev alan besin içerikleridir. Tükettiğimiz besinlerin çoğunda su ve mineraller vardır.

Vücudumuzun dörtte üçünü oluşturan suyun, vücuttaki diğer görevlerini şöyle sıralayabiliriz:

• Çeşitli maddelerin vücutta taşınmasını sağlar.

• Vücut sıcaklığını düzenler.

• Vücutta oluşan zararlı maddelerin atılmasında görev alır.

Tüm besinlerde bulunan minerallerin öncelikli görevleri şöyle sıralanabilir:

• Kemiklerin ve dişlerin gelişmesini, güçlenmesini sağlar.

• Vücuttaki organların uyumlu bir şekilde çalışmasını sağlar.

• Vücudun gelişmesine yardımcı olur. Demir, kalsiyum ve fosfor gibi vücudumuzun ihtiyacı olan mineral çeşitleri besinlerle vücuda alınır.

Karbonhidrat içeriğini ayırt etmek için:

Nişasta üzerine iyot çözeltisi damlatıldığında mavi – mor renk gözlemlenir.

Nişasta üzerine lügol çözeltisi damlatıldığında mavi – mor renk gözlemlenir.

Protein içeriğini ayırt etmek için:

Protein içeren madde üzerine nitrik asit çözeltisi damlatıldığında sarı renk gözlemlenir.

SAĞLIĞA ZARARLI MADDELER

Sigara: Dört bin civarında zararlı madde barındıran sigara, solunum organları başta olmak üzere tüm vücudumuza zarar verir. Dudak, gırtlak, akciğer kanserlerine yol açar. Ayrıca bağımlılık yapar. Uyku ve sindirim problemlerine, ağız kokusuna neden olur. Sigara içenlerin kendilerine olduğu kadar çevrelerindeki insanlara da zararları vardır. Sigara içmediği halde sigara içilen ortamda bulunanlara pasif içici denir. Sigara içen kişilerin karşı karşıya olduğu tüm problemleri yaşama riskleri vardır. Bu durumdan özellikle çocuklar etkilenmektedir. Bu nedenle kapalı alanlarda sigara içilmesi kanunla yasaklanmıştır

Alkol: Toplum ve insan sağlığını olumsuz etkileyen diğer faktörlerden birisi de alkol kullanımıdır.  Uzun süreli alkol kullanımı da sigara gibi bağımlılığa neden olur. Başta karaciğer olmak üzere organlar zarar görür. Denge ile ilgili sorunlar yaşanabilir, refleksler zayıflar, alkol alan kişinin gördüğünü algılaması zorlaşır. Alkollü kişi kendini kontrol edemediği için çevresine de zarar verir. Trafik kazalarına neden olabilir. Bu nedenle alkollü araç kullanımı kanunla yasaklanmıştır.

BESİNLERİN SİNDİRİMİ

Besinlerin kana geçebilecek hâle gelene kadar uğradığı değişime sindirim denir.

Ağız: Karbonhidratların sindirimi ağızda başlar. Dil, dişler ve tükürük bezleri sayesinde besinleri ıslatır, küçük parçalara ayırır.

Yutak: Çiğnenmiş yiyeceklerin ağızdan yemek borusuna geçişini sağlar.

Yemek Borusu: Yutaktan gelen yiyeceklerin mideye ulaşımını sağlar.

Mide:  Besinleri salgıladığım öz su sayesinde bulamaç hâline getirir.

İnce Bağırsak: Küçük besinlerin kana geçişini sağlar. Besin içerikleri ince bağırsak sayesinde vücuda dağılır.

Kalın Bağırsak: İnce bağırsakta gerçekleşen emilim sonunda kalan posalı atıklardaki su ve minerallerin kana geçişini sağlar.

Anüs: Sindirim sonucunda kalan posalı atıkları dışarıya atar.

Dişlerimiz ve Görevleri

Kesici Dişler: Besinleri kesmeye ve koparmaya yarar. Alt ve üst çenede dörder tanedir.

Köpek Dişleri: Besinleri parçalar, uçları sivridir. Kesici dişlerin yanında alt ve üst çenede ikişer tanedir.

Azı Dişler: Besinleri ufalar, ezer, öğütür. Alt ve üst çenede sekizer tanedir.

Yirmi Yaş Dişleri: 18 – 22 yaşlar arasında çıkar. Toplam 4 tanedir.

Diş Sağlımızı Korumak İçin:

  • Beslenmemize dikkat etmeli; süt ve süt ürünleri, taze meyve ve sebze tüketmeliyiz.
  • Dişlerimizi günde üç kez, en az iki dakika fırçalamalıyız.
  • Yılda en az iki kez diş doktoruna kontrole gitmeliyiz.

VÜCUDUMUZDA BOŞALTIM

Vücudumuzda üretilen enerjiden ortaya çıkan atık maddeler kanımıza karışır. Kandaki atık maddeler boşaltım sistemi sayesinde arıtılır. Boşaltım sayesinde temizlenen kan dolaşıma geri gönderilirken; kandaki atık, idrar olarak dışarıya atılır.

Böbrekler; kanımızda bulunan zararlı maddeleri süzer.

Üreter; böbrekten gelen idrarı, idrar kesesine taşıyan kanaldır.

İdrar kesesi; idrarın dışarı atılana kadar depolandığı yerdir.

Üretra; idrar kesesinde toplanan idrarın vücuttan atıldığı kısa borudur.

Boşaltıma Yardımcı Organlar Vücudumuzdaki atık maddeleri atmaya yarayan organımız sadece böbreklerimiz değildir. Böbrekler dışında başka yapı ve organlar da vardır.

Deri: Ter ile atık maddeleri atar.

Akciğer: Kandaki karbondioksiti atar.

Anüs: Sindirim sonucu oluşan atık maddeleri atar.

Böbreklerimizin Sağlığını Nasıl Koruruz?

  • Böbreklerimizi üşütmeyelim.
  • Suyu çok tüketelim.
  • Tuvalete sık gitmeyi alışkanlık hâline getirelim.
  • Aşırı tuzlu ve baharatlı yiyecekler yemeyelim.
  • Alkol, sigara ve uyuşturucudan uzak duralım.

Diyaliz, böbrek yetmezliği olan kişilerde, vücutta toplanan fazla sıvı ve atık maddelerin bir zar aracılığıyla temizlenmesi işlemidir. Diyaliz Makinesi, böbrek yetmezliği çeken hastaların belirli zamanlarda kullanmak zorunda oldukları yapay böbrek makinesine verilen isimdir.