İLK ÇAĞDA HUKUK İLK ÇAĞDA HUKUK

Hukuk Nedir?

Hukuk, birlikte yaşayan bireylerin, toplumların ve ulusların aralarındaki olayların (ekonomik ticari kişisel vb.) ortaya çıkardığı koşullara uygun çözümü bulur.

Hukuk Kelimesinin Anlamı Nedir?

“Hukuk” kelimesibirinci olarak “haklar” demektir. “Hukuk” kelimesinin kökeni Arapça “hak”kelimesidir. Hukuk sözcüğü, hukuk kurallarını inceleyen bilim anlamındakullanılır. Bağlayıcı kurallar sistemini ifade eder.

Hukuk’un Asıl Kaynakları

1)Yazılı Kaynaklar

  • Anayasa
  • Kanun
  • Kanun HükmündeKararname
  • Uluslararasıantlaşma
  • Tüzük
  • Yönetmelik

2) Yazısız kaynak

Örf Adet Hukuku

Hukukta kaynak,hukukun kendisinden kaynaklandığı şeyleri ifade eder. Diğer bir ifadeylehukukun kaynakları hukuk kurallarının kendisinden doğduğu, kendisinden çıktığışeyleri ifade eder.

Devlet kurmamış ilkel toplumlarda iktidar ilişkilerini incelemeninbazı zorlukları vardır. Bu toplumların ilk kez ne zaman, nerede ve nasıl ortayaçıktığı kökeni eskilere uzanan bir merak konusudur. Öyleyse, ilkel toplumlarınözgün yaşam biçimleri ve siyasal yapıları hakkında nasıl bilgi edinebiliriz? İşte burada tarih biliminden, tarihi kaynaklardan, günümüze ulaşmış kalıntılardanve kazılardan yararlanabiliriz.

Yazının bulunmadığı dönemlerde hukuk sözlü olarak aktarılmıştır. Sözlü hukuk örf, adet, gelenekler ve ahlak kuralları gibi toplumun geneli tarafından kabul edilmiş kurallardır ve yazının kullanıldığı dönemde de varlığını devam ettirmiştir.

Zamanlatoplumların yaşadığı nüfus artışı, örgütlenme, iş bölümünün yoğunlaşması veekonomik ilişkilerin güçlenmesi yaşam koşullarının değişmesini sağlamış, örf,adet ve gelenek gibi sözlü kuralların da bu yeni koşullarda toplumsa huzuru vebirlikteliği sağlamakta yetersizliği ortaya çıkmıştır. Devletleşmeye doğruorantılı ilerleyen bu süreç somut, gözle görünür kurallar bütününün ortayaçıkmasını zorunlu kılmıştır.

Platon’a göretoplum ve devlet anlayışı; toplumu yaratan. Kişinin tek başına kendineyetememesi, yaşayabilmek için başkalarına ihtiyaç duymasıdır.

Sümerler =>

Mezopotamya’dakiilk medeniyet olan Sümerler aynı zamanda tarihte bilinen ilk yazıyı dakullanmışlardır. M.Ö. 3200’lerde kullanılmaya başlanan yazı sayesinde SümerlerinKralı Urgakina tarafından ilk yazılı kanunlar yapılmıştır. (M.Ö. 2375). Bukanunların cezalandırma yöntemi genel olarak “fidye” yani “bedel” sisteminedayalıydı. Bilinen ilk hukuk devleti Sümerlerdir. Tam bir hukuk sistemiolmasa da Urgakina’nın toplumsal yaşamı düzenleyen genel bir yasa yapısındanziyade ağırlıklı olarak vergi hukuku anlamında düzenlemeler içermektedir.    

Urgakina’nınyasaları kil tabletlere geçmiş kendi ifadesiyle; kralı olduğu Lagaş şehrini“vergi tahsildarlarının tefecilerin elinden kurtaran” bir vergi reformuniteliğindedir. Bu reformların en dikkat çeken kavramlarından biri“amargi=özgürlük” sözcüğüdür. 

Babil =>

Babil Devleti’ninkrallarının en önemlisi olan Hammurabi ilk anayasa olarak kabuledilen “Hammurabi Kanunları”nı yapmıştır. Bu kanunlar yapılırken daha önceuygulanan kanunlardan yararlanılmıştır. Urugakina kanunlarına göre daha sertcezaları vardır.  Sümer kanunları fidye,Hammurabi (Babil) kanunları kısasa dayalıdır. Sümer kanunları şehir veya küçükbir bölgeyi idare etmek, Babil ve Asur kanunları ise büyük bir ülke veyadevleti idare etmek için yapılmıştır. Babil Kralı Hammurabi’nin yaptığıkanunlar önemli bir yere sahiptir. Her ne kadar Hammurabi kendini adaletinkralı olarak ifade etse de kanunlarını Tanrı Şamaş’ın önünde durduğu bir stelinalt kısmına yazdırmıştır. Bu stelde zayıfların ve öksüzlerin koruyucusu, Tanrıadına ülkeyi yöneten, adil ve insancıl hükümdar olarak kendisini tanıtır.Hammurabi Kanunu örf adet hukukunun bir derlemesiyle ve zamanın ihtiyaçlarıdikkate alınarak oluşturulmuştur. 282 maddeden oluşan bu kanunların ön sözkısmında Baştanrı Marduk hakkında övücü sözler bulunmakta ve Marduk ile adalettanrısı Şamaş tarafından Hammurabi’nin nasıl kral seçildiği anlatılmaktadır.Ayrıca burada Hammurabi, adalet ve doğruluğu tesis ettiğinden, huzur ve refahıgetirdiğinden söz etmektedir.

Yunan Uygarlıkları =>

  • Köylülerin borçları affedilmiş, borcunu ödeyemediği içinköle durumuna düşenlere özgürlükleri geri verilmiştir.
  • Sınıf farklılıkları ortadan kaldırılmıştır.
  • Halk meclisleri açılarak, halkın yönetimde söz sahibi olmasısağlanmıştır.

Yunanistan’daki bu uygulamalar İlkÇağ’da demokratikleşme sürecini başlatmıştır

Roma Uygarlığı=>

Gelenekler,örf adet yoluyla oluşmuş hukuk kuralları rahipler sınıfı tarafından bilinir vegizemli bir sanat olarak kullanılırdı. O tarihlerde rahipler sınıfına ancaksoyluların girebildiği düşünülürse rahiplerin yazılı olmayan bu hukuku soylularsınıfı yararına yorumlayıp uyguladıkları için Roma’da soylularla, sonradanyerleşen halk arasında çatışmalar olmuştur. Halk, bütün siyasal ve sosyalhakları ellerinde bulunduran soylulara karşı isyan etmişler, çatışmalarıönlemek amacıyla Romalılar Yunan kanunlarından yararlanarak 12 LevhaKanunlarını yapmışlardır. Soylu- Halk mücadelesi 12 Levha Kanunlarından sonrada devam etmiştir. Ancak bazı konsüller sınıflar arasındaki mücadeleye sonvermek amacıyla sonradan yerleşen halka siyasal ve sosyal haklar vermişlerdir. Bukanun atalardan intikal eden hukuk, sınıf mücadelesine rağmen Roma halkınınetnik, kültürel ve ekonomik alanda bir kavim olarak teşkilatlanmasında önemlibir rol oynamıştır.  Günümüz Batıdünyasında uygulanan hukuk kurallarının temeli Roma hukukuna dayanır. Bu hukukkuralları bazı değişikliklerle Bizans hukuku adıyla Doğu Roma’da yürürlüktekalmıştır. 

Ana Hatlarıyla İlk Çağ’da Hukuk;

·      Sümer kanunları fidye, Hammurabi (Babil) kanunları kısasa dayalıdır.

·     Sümer kanunlarışehir veya küçük bir bölgeyi idare etmek, Babil ve Asur kanunları ise büyük birülke veya devleti idare etmek için yapılmıştır. (Merkeziyetçi-güçlü olmak amaçlanmıştır)

·      Anadolu’da İlk Çağ hukuku, komşu medeniyetlere göre yumuşak bir karakter taşımaktadır. Anadolu’da yapılan kanunlarda komşu medeniyetlerin önemli etkisi ve katkısı olmuştur.

·      Hititler, kanunlarını Mezopotamya’dan almakla beraber, ilaveler ve düzeltmelerle Anadolu’da ilk kanunları yapmışlardır. Medeni hukuk ve ceza hukuku büyük gelişme göstermiştir. Hitit kanunları, hür vatandaşlara olduğu kadar kölelere de mülkiyet hakkı tanıyordu.

·      İlk Çağ devletlerinin temel geçim kaynağı, tarım ve hayvancılık olduğu için tarım ve hayvancılığı korumaya yönelik ağır cezalar içeren kanunlar yapmışlardır.

           Örneğin;  Frigyalılar  öküz kesene ölüm cezası vermişlerdir.

Hititlerde kralın buyruklarına karşı gelmek, devlete baş kaldırmak büyük suç sayılmış ve ölümle cezalandırılmıştır. Bu da Hititlerin merkezi otoriteye önem verdiklerini göstermektedir.