IV. Ünite: Roman

Roman: Okuyucuda heyecan ve zevk uyandıracak şekilde; yaşanmış veya yaşanması mümkün olabilen olay veya durumların kişi, yer ve zamana bağlı olmasıdır.

  • Romanda olan gerçeklik kurmaca gerçekliktir ayrıca tema birbiriyle bağlantılı olaylar etrafında bir araya gelir.
  •  Romanda serim, düğüm ve çözüm bölümleri bulunur.
  • Roman türünün ilk örneği İspanyol Cervantes’in Don Quijote adlı romanıdır; Türk edebiyatında ise Yusuf Kamil Paşa’nın Fransız bir yazar olan Fenelon’dan  çevirdiği Telemaque’tır (Telemak); ilk yerli roman Şemseddin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı eseridir.
  • Türk edebiyatında teknik olarak gelişimi ise Servetifünun Dönemi’nde güçlenmiş; ilk natılı anlamdaki örnek Halid Ziya Uşaklıgil tarafından verilmiştir.

Roman Türleri

Konularına ve yansıttıkları edebi akımlarına göre 2’ye ayrılır;

1. Konularına Göre Romanlar:

Macera (serüven) Romanı: Günlük hayatta az rastlanılan, ilgi çekici olayların okuyucuda heyecan ve merak uyandırması ile oluşturulan türdür.

Sosyal Roman: Sınıf çatışmasını, geçim sıkıntısını ve göç gibi bazı toplumsal  ve ekonomik sorunların veya birtakım törelerin ele alınmasıyla oluşturulan roman türü.

Bilim Kurgu Romanı: Gelecekte olabilme ihtimali olan olayların bilimsel bir yaklaşımla, hayal gücünün de kullanılmasıyla anlatılan roman türüdür.

Tarihi Roman: Tarihi olayların veya kişilerin anlatılması ile oluşturulur.

Fantastik Roman: Gerçeküstü olayların, kişilerin veya yerlerin anlatılması, konu alınmasıyla oluşur.

Psikolojik Roman (Tahlil Romanı):  İnsanın iç dünyasını , bilinçaltını, olayların insanların ruh dünyalarına etkilerini anlatan türdür.

Tezli Roman: Toplumsal veya siyasal bir olayın sorununu konu edinen  roman türüdür.

Polisiye Romanı: Polisiye olaylarının konu edildiği, aksiyon, gizem, heyecan, korku gibi ögeleri içerisinde barındıran roman türüdür.

Egzotik Roman: Uzak ve yabancı ülkelerin, doğa ve insanlarının konu edildiği romanlardır.

Konularına Göre Roman Örnekleri:

  • Macera Romanı -> Monte Cristo Kontu, Alexandre Dumas
  • Sosyal Roman -> Yaprak Dökümü, Reşat Nuri Güntekin
  • Bilim Kurgu Romanı –> Ben Robor, Isaac Asimov
  • Tarihi Roman-> Küçük Ağa, Tarık Buğra
  • Fantastik Roman-> Yüzüklerin Efendisi, Tolkien
  • Psikoloji Romanı-> Eylül, Mehmet Rauf
  • Polisiye Roman-> Sherlock Holmes, Sir Arthur Conan Doyle
  • Tezli  Roman-> Yaban, Yakup Kadri Karaosmanoğlu
  • Egzotik Roman> İzlanda Balıkçısı, Pierre Loti
2. Yansıttıkları Edebi Akımlara Göre Romanlar:
  • Klasik Roman-> Telemaque , Fenelon
  • Romantik Roman-> Sefiller, Victor Hugo
  • Realist Roman-> Kırmızı ve Siyah, Stendal
  • Natüralist Roman-> Nana, Emile Zola
  • Egzistansiyalist Roman-> Bulantı, Sarte
  • Modern Roman-> Ulysses, James Joyce
  • Postmodern Roman: Gülün Adı, Umberto Eco

Romanın Yapısal Unsurları

a. Olay Örgüsü: romanda gerçekleşen olayların bir ana olay çevresinde gelişip sıralanması ile oluşan yapısal unsurdur. Ana olay çevresinde yer alan her bir olay halkası kahramanların bir başka yönünü tanıtır.

b. Kişiler: Romandaki olayları gerçekleştiren kişiler kahramanlardır, bu kişiler gerçek hayatta rastladığımız veya rastlayabileceğimiz kişilerdir. Romanda kişiler ayrıntılı bir şekilde tanıtılır yani hem ruhsal hem fiziksel özellikleriyle. Kişilerin kendine özgü özellikleriyle diğerlerinden ayrılanlara karakter; kıskançlık, cimrilik, korkaklık gibi benzerlerinin niteliklerini abartılı bir biçimde üzerinde toplayanlarına tip denir.

c. Zaman: Romandaki olayların başlangıcından bitimine kadar olan süre zamanıdır. Romanda geçmiş ve gelecek zaman arasında ilişki kurulabilir.

ç. Mekan: Romanda olayların geçtiği yerlerdir. Mekan, olaylara göre değişiklik gösterir.

Tema nedir?

  • Romanın bütününü kapsayan, temel duygu ve düşünce bu tema soyut ve genel bir kavramdır.
  • Metin dışında da var olabilen sevgi, aşk, dostluk, yalnızlık gibi kavramlar temayı oluşturulabilir.

Anlatıcı kimdir?

  • Romandaki olayı anlatan kişiye denir. Anlatıcı, yazarın kendisi değildir, bu kişi kurmaca bir kişi olup birinci veya üçüncü kişi ağzından anlatılır.

Bakış Açısı Nedir?

  • Yazarın romandaki kişilere, olaylara, yer ve zamana karşı takındığı tutum ile bunları ele alış biçimidir.
Anlatım Teknikleri Nelerdir?

Anlatma (Tahkiye Etme): Anlatma tekniğinde okuyucu ile eser arasında anlatıcı girer. Okuyucu hemen her şeyi anlatıcı kanalıyla görür ve öğrenir.

  1. Kişi Tanıtıma: Metindeki kişiler ile ilgili okuyucuya tanıtıcı bilgiler verir. Bu metindeki kişileri ayırt edici özellikleriyle tanıtır.
  2. Olay Anlatımı: Metinde gerçekleşen olaylar, bir anlatıcı tarafından anlatılır.
  3. Geriye Dönüş: Eserde kronolojik akışın kırılarak geçmişe dönülmesi, geçmişe ait yaşantıların anlatılması tekniğidir. Bu teknik yoluyla anlatıcı birinci tekil kişi olabileceği gibi üçüncü tekil kişi de olabilir.
  4. İç Çözümleme: Kişilerin iç dünyasının, iç yaşantısının, hakim anlatıvı ve bakış açısı yoluyla anlatıldığı psikolojik tahlil tekniğidir ve bu kişinin  iç dünyasına bütünüyle egemen olan dışarıdan bir unsur olarak etkindir; anlatılan kişi ise edilgendir.
  5. Özetleme: Varlığı belirgin bir biçimde hissedilen anlatıcının olayları, kişileri veya diğer unsurları özetleyerek anlatmasıdır.

Pastiş: Postmodern romanlarda çeşitli metin türlerinin biçim ve anlatım özelliklerinin  taklit edilmesidir.

Parodi: Postmodern romanda daha önce yazılmış bir metinin içerik yönünden örnek alınmasıdır, bu bütüncül veya kısmi olabilir.

İroni: Postmodern romanda alaycı bir şekilde birtakım olguların ya da eserlerin anlatılmasıdır.

Hazırlıklı Konuşma: Konusu ve amacı belli olan, nerede ve na zaman yapılacağı önceden bilinen, bir plana göre hazırlanmış ve dinleyicilerin önünde yapılacak konuşmaya denir.

1. Hazırlık: Konuyu amacı ve hedef kitlenin belirlenmesi, konuşma konusuyla ilgili gözlem, inceleme veya araştırma yapılması.

2. Planlama: Konuşmanın temel bölümünün belirlenmesi. Her bölümde vurgulanacak hususun belirlenmesi, Konuşma içeriğini süreye göre düzenleme, Konuşma metnini ve notlarını hazırlamak, Konuşmada kullanılacak görsel ve işitsel araçların hazırlanması, Konuşma provası yapmak.

3. Sunum: Mekanın, hedef kitlenin, konunun ve amacın dikkate alarak konuşmak, Etkili bir başlangıç yapmak, Önemli noktaları vurgulamak, Konuşmayı takip etmeyi kolaylaştıran ifadeleri kullanmak, Konuşmayı etkili bir biçimde sonlandırmak, Konuşmayı planlanan sürede tamamlamak.

DİLBİLGİSİ

ZAMİRLER:

  • İsmin yerini tutan sözcüklerdir. İsim gibi kullanıldıklarından dolayı isimlerin aldığı ekleri alıp tamlama kurabilirler.
a. Sözcük Zamirler:

* Kişi Zamiri: Doğrudan doğruya kişi adlarının yerini tutan sözcüklerdir. Bunlar: Ben, sen o, siz, biz, onlar.

ör. – Onu yarın ziyarete gideceğim.

– Senin başarınla gurur duyduk. (Tamlama)

* İşaret Zamiri: Adların yerini işaret yolu ile tutan kelimelere denir.

ör. – Bu daha önce gördüğüm adam değildi.

* Belgisiz Zamir: Kişi, varlık ve nesnelerin yerini kesin bir şekilde olmadan gösteren zamirlerdir.

ör. – Anlaşma maddelerinin bazıları kabul edilmedi.

* Soru Zamiri: İsimlerin yerini soru yoluyla tutan zamirlerdir.

ör. – Ailen buraya nereden göç etmiş? (Soruya isimle cevap verilmeli.)

* Dönüşlülük Zamiri: ‘’Kendi’’ sözü ile yapılır: Kendim, kendin, kendisi, kendimiz, kendiniz, kendileri gibi.

ör. – Bu eteği ben kendim diktim.

– Yaşlı adam kendi kendine söyleniyordu. (Burada ‘’söyleniyordu’’ kelimesi zaten kendisinin yaptığını söylüyor, ‘’kendi kendine’’ kullanılması duruluk ilkesine aykırı.)

b. Ek Halindeki zamirler:

* İlgi Zamiri: ‘’-ki’’ ekinin yerine ismin yerine kullanılacak.

ör. – Kardeşiminki hemen kırıldı. (Burada ‘’Kardeşimin oyuncağı hemen kırıldı.’’ diyebiliyoruz.)

* İyelik Zamiri: İyelik ekleri ve tamlayan eklerinin olduğu yerde vardır.

 ör. – Eteği çok güzelmiş. ( Burada başına ‘’onun’’ getirilebiliyor.)