VII. Ünite: Biyografi/Otobiyografi

1. Biyografi

  • Siyaset, bilim, sanat, spor vb. alanlarda tanınmış bir kişinin hayatının anlatılmasıyla oluşturulan yazı türüdür.
  • Bu yazıyı yazan kişi (kurmaca kişi değil, yazar) bilgi, belge bazen anılar ve tanıklara dayanılarak, tarafsız ve gerçekçi bir şekilde anlatması gerekir.
  • Biyografide dil sade, açık olmalıdır.
  • Yazarken kronolojik bir sıra takip edilmelidir.
  • Eski Yunanda Plutarkhos’un Hayatlar; İngiliz yazar William Roper’ın Sir Thomas More’un Hayatı ve James Boswell’in Samuel Johnson’un Hayatı; Avusturyalı Stefan Zweig’ın Üç Büyük Usta dünya edebiyatına Biyografi türünde katkıları olan yazarlar ve eserleridir.
  • Türk edebiyatında dönemlerine göre:

a. Tanzimat Dönemi: Beşir Fuat-> Victor Hugo, Namık Kemal-> Evrak-ı Perişan, Recaizade Mahmut Ekrem-> Kudemadan Birkaç Şair, Muallim Naci-> Osmalı Şairleri.

b. Servetifünun Dönemi: Süleyman Nazif-> Mehmer Akif.

c. Cumhuriyet Dönemi: İlhan Geçer-> Cahit Sıtkı Tarancı, Mithat Cemal Kuntay-> Namık Kemal, Ahmet Rasim-> İlk Büyük Muharrirlerden Şinasi, Yakup Kadri Karaosmanoğlu-> Atatürk, Beşir Ayvazoğlu-> Yahya Kemal, İhsan Işık-> Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi bu türün en önemli eserleridir.

2. Otobiyografi

  • Yazarın kendi yaşam öyküsünü kronolojik bir sırayla sade, açık ve olabildiğince nesnel bir dil ile yazdığı; bilgi, belge ve tanıklara bağlı aynı zamanda yazarın iç dünyasına dönük olan otobiyografilerde anılara yer verilebilir.
  • Dünya edebiyatındaki örnekleri: Amerikalı Paul Auster-> İç Dünyamdan Notlar, Isaac Aimov-> Dolu Dolu Yaşadım; Fransız Andre Gide-> Tohum Ölmezse.
  • Türk edebiyatındaki örnekleri ise: Abidin Dino-> Kısa Hayat Öyküm, Şevket Süreyya Aydemir-> Suyu Arayan Adam.
Biyografi ve Otobiyografi Türüyle Benzerlik Gösteren Türler

Monografi: Monografi yalnız bir kişi hakkında değil aynı zamanda bir yeri bir eseri bir konuyu ya da bir olayı esas alıp, yalnız onunla ilgili yazılır.

Öz Geçmiş: Bunu yazan kişi o zamana kadar elde ettiği bilgi, beceri ve tecrübeler aynı zamanda öğrenim durumunu, iş tecrübelerini ve özelliklerini eksiksiz yazdığı türdür. Bu tür genellikle iş başvuruları için kullanılır.

Hal Tercümesi: Osmanlı Dönemi’nde yazılan, daha çok öz geçmiş özelliği gösteren eserlerdir.

Portre: Biyografideki gibi bir kişiyi esas alır fakat o kişinin ayırt edici bir özelliği anlatılır. Bu ayırt edici özellik yalnızca fiziki bir özellik değil aynı zamanda o kişinin iç dünyası, duygusu, düşüncesi ve karakterinin anlatıldığı ruhsal portre vardır.

3. Tezkire

– Eski dönemlerde önemli kişilerin özellikle de şairlerin anlatıldığı ve eserlerinden örneklerin de yer aldığı düz yazı türü olup genellikle mukaddime (giriş), şairlerin ve eserlerinin tanıtıldığı asıl metin ve hatime (bitiş) bölümünden oluşur.

  • Mukaddime: Konusu olan kişiye övgü ve dönemin şiir anlayışı ve eserin yazılma nedenine ait bilgiler bulunur.
  • Esas bölümde, anlatılan kişiye ait özellikler, eserleri, çevresi anlatılır.
  • Hatime: Eserin bitiş tarihine ait bilgiler, yazılış dönemi ve o dönemin padişahına dua. Son olarak bir kusuru olduysa af isteği yer alır.

– Sade, açık aynı zamanda da nesnel bir dil ile yazılan bu türde sanatlı bir anlatım da mevcuttur yani seci, aliterasyon, tezat ve tenasüp gibi edebi sanatlar kullanılmıştır ve esas amacı bilgi vermektir.

  • Türk edebiyarındaki ilk tezkire örnekleri Al Şir Nevai’nin Mecalisü’n-Nefais, Sehi Bey’in Heşt Behişt’tir.

Öz Geçmiş Yazma Aşamaları

  1. İlk adım kişisel bilgilerin yani ismin, doğum tarihinin ve yerinin, medeni durumun, askerlik durumunun vb. yazılması.
  2. İletişim bilgilerinin belirtilmesi.
  3. Öğrenim bilgileri.
  4. İş deneyimleri yazılmalı.
  5. Yeterlilik bilgileri yani bilgisayar, yabancı dil vb.
  6. Kişinin ilgili olduğu alanların yazılması.
  7. Ödüller(varsa)
  8. Referanslar(istenirse)

DİL BİLGİSİ

Fiiller: (Bu ünitede ‘’Anlamlarına Göre Fiiller’’ anlatılmaktadır.)

a. İş (Kılış) Fiilleri: Nesne olabilen eylemler olup ‘’Neyi’’ sorusuna cevap verir ve fiilin başına ‘’onu’’ getirilebilir.

  • Abimin kalemlerini kalem kutusuna koydu.
  • Annem, oda havasız olduğu için pencereyi açtı.

b. Durum Fiilleri: Kişinin o anki durumunu bildirir ve nesne almazlar (neyi, onu)

  • Otobüs hemen bir sokak aşağıda durdu.
  • Odaya girince kendisine gösterilen yere oturdu.

c. Oluş Fiilleri: Bir durumdan başka bir duruma geçişi bildiri ve öznenin iradesi dışında gerçekleşir. Nesne almaz yani ‘’neyi’’ ve ‘’onu’’.

  • Annem yaşlandıkça saçları da ağardı.
  • Ağaçlar sulanmayınca yaprakları sarardı.
9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı
7. Ünite: Biyografi ve Otobiyografi