8. Ünite: Mektup – E-Posta

1. Mektup

  • Kişiler, kurumlar ve kuruluşlar arasında olan haberleşme amacıyla yazılan yazılardır.
  • Bulunabilen en eşli mektup örneği Mısır firavunlarına ve Hititlere aittir.
  • Mektubun tarihi tam olarak bilinmemekle Uygur prenslerinin yazdığı mektuplar Türk tarihindeki ilk öneklerindendir. 16. yüzyıl divan şairi Fuzuli’nin Şikayetname adlı eseri mektup türünün tanınmış örneklerindendir.

Mektup Türleri

a. Özel Mektup: Bu tür mektuplarda duygu ve düşünce ön planda olur ve kişi yakınlarına veya tanıdıklarına yazar. Bu tür mektupların içeriği sadece gönderen ve alıcıyı ilgilendirir.

  • Mektubun sağ üst köşesine tarih yazılıp, hitap sözüyle başlar ayrıca sağ alt köşede yazan kişinin ismi ve imzası yer alır sol alt köşedeyse; adres yer alır.
  • Mektup 3 bölümden oluşur bunlar: giriş, gelişme ve sonuç.

Giriş bölümünde mektubun neden yazıldığı belirlenir

Gelişme bölümünde mektupta asıl anlatılmak istenen yer bulunur.

Sonuç bölümündeyse sevgi, saygı ve iyi dilekler belirtilen cümleler mevcuttur.

b. Edebi Mektup: Daha çok sanatlı bir anlatımla sanat ve düşünce derinliği taşıyan bir konu üzerine yazılan mektuptur. Bu mektuplar yazıldığı devrin sanat ve düşünce hayarına ışık tutarlar bu yönleri ile belge niteliğine de sahiptirler.

c. Resmi Mektup: Kamu kurum veya kuruluşlarına yazılan duygulu bir anlatımı olmayan yazılardır.

d. İş Mektubu: Ticaret, sanayi alanları ya da bireyler ile iş yerleri arasında gerçekleşen iletişim, yazışmadır.

Özel Mektup ve Edebi Mektup Farkları

  • Hitap ettiği kişi açısından farklılıklar varıdır. Özel mektuplarda belli bir arkadaş, dost veya akrabaya hitaben yazılırken edebi mektuplarda; tanınmış sanatçılar, düşünürler vb. kişilere yazılır.
  • Yazım amacı bakımından farklıdır. Özel mektuplarda samimi bir dille karşı tarafa bir duygu bir düşünce geçirmek istenirken edebi mektuplarda; ciddi bir üslupla sanat ve düşünce konularının anlatılması amaç edinilir.
  • Yazının dili bakımından farklıdır. Özel mektuplarda konuşma diline yakın bir dil kullanılırken edebi mektuplarda; daha sanatlı bir dil kullanılır.

2. E-posta

  • Günümüzde genel ağ’ın oluşmasıyla mektubun yerini aldığını genel olarak birbirine benzediği fakat resim, müzik ve video göndermek gibi farklılıkları olan aynı zamanda mektuba göre daha hızlı bir şekilde iletişim kurmamıza yarayan türüdür.
  • Elektronik posta hizmetinden yararlanmak isteyen kişi ilk önce kendine hesap açmalıdır.

Mektup ve E-posta Yazımı

Öncelikle amacımız ve yazacağımız muhatabı belirledikten sonra buna bağlı olarak içerik belirlenmelidir. Yazıya başlarken bir hitap ifadesi kullanılmalıdır daha sonra kişi kendini tanıtmalıdır bu safhadan sonra içerik yazılmaya başlanmalıdır sona geldiğinde selam, saygı, sevgi sözcükleri kullanmalıdır. E-posta için yalnız bunlar gerekliyken mektupta; ad-soyad, tarih, imza, adres gibi bilgilerin de yazılması gerekir.

3. Dilekçe

  • Bir işinin bir konudaki isteği veya şikayetini üst makamlara iletmek için durum bildiren yazılardır.
  • Bu söz konusu istek veya şikayet net bir şekilde belirtilmeli ve ayrıntılara girilmemelidir.
  • Bu istek veya şikayet dile getirilirken dil sade ve resmi olmalıdır ayrıca yazım ve noktalama kurallarına dikkat edilmelidir.
  • Dilekçe yazacağımız kağıt çizgisiz, beyaz bir dosya kağıdı olmalıdır ve bilgisayar, daktilo veya tükenmez bir kalemle yazılmalıdır.
  • Dilekçe yazan kişi ad-soyad, imza, tarih ve iş veya ikametgah adresi bulunmalıdır.

4. Tutanak

  • Belgelenmesi gerekli olan bir olayı, durumu tespit edenler tarafından imzalanan veya meclis, kurul vb. yerlerde söylenen sözlerin yazıya geçirilmesi sonucu oluşan belgelerdir.
  • Tutanak yazımı şu şekilde olur: Dilekçede de olduğu gibi beyaz, çizgisiz bir dosya kağıdına ya bilgisayarda ya daktiloda ya da el ile tükenmez ve silinmez bir kalem yardımıyla yazılır. Aynı zamanda yazımda bir yanlış olursa karalanmamalı çizilip doğrusu yazılmalıdır.
  • Tutanak yazarken sayfa sayısı birden fazla ise bütün sayfaların her biri numaralandırılır ve her bir sayfaya imza atılır.
  • Tutanak çeşitleri ikiye ayrılır bunlar: Olay ve toplantı tutanakları.
  • Toplantı tutanaklarında toplantının gündemine değinilir, konular, söylenen sözler, alınan kararlar yazılır ve daha sonra orada bulunanlara imzalatılır.
  • Olay tutanaklarında olay oluş sırasına göre, ne zaman, nerede gerçekleştiği anlatılır ve şahitler varsa, şahitler tarafından okunup imzalanır.
  • Tutanağın unsurları şunlardır: Başlığı(Tamamı büyük harfle yazılıp sadece ‘’TUTANAK’’ yazılabileceği gibi toplantı ya da olayın konusu da olabilir), giriş(genel anlamda zaman, mekan ve kişiler belirtilir), gelişme(tutanağın konusu olan olay anlatılır veya toplantıdan bahsedilir), sonuç(kararların yazıldığı, katılımcılar veya şahitler tarafından okunup imzalandığı bölümdür) , tarih ve saat, imza.
5. Açık Oturum
  • Belli bir dinleyici kitlesi önünde gerçekleştirilen, geniş kitleleri ilgilendiren bir konunun o alanda uzman kişiler tarafından bir başkan yönetiminde gerçekleştirilen tartışmalardır.
  • Açık oturumda her bir konuşmacıya eşit süreler verilmelidir bunu eşit bir şekilde yapmak başkanın görevi olup başkan, konuşmacıların birbirine sataşmasını engellemeli.
  • Açık oturumun sonunda başkan konuyu özetleyip ortaya çıkan sonucu belirler ve dinleyicinin konuyla alakalı sorularını alır.

DİL BİLGİSİ

Fiiller

1. Anlamlarına göre fiiller: Bir önceki ünitede anlatılmıştır.

2. Çekimli Fiil: Bir iş, oluş, kılış ya da durumu kişi ve zamana bağlayarak oluşturulan sözcüklerdir. Burada esas unsurlar fiil ve kip anlamı olmalıdır, kişi çekimi yapılabilmelidir aynı zamanda olumsuz da olabilmelidir.

b. Haber Kipi: Bu kiplerde zaman anlamı olur, zaman belirtir.

  • Şimdiki zaman: -yor, -(i)yor
  • Gelecek zaman: -ecek, -acak
  • Geniş zaman: -r, -ar, -er
  • Geçiş zaman: di’li yani görülen ve miş’li yani duyulan geçmiş zaman olarak ayrılır.

b. Dilek Kipi: Zaman bildirmez fakat fiile farklı anlamlar katar.

  • Gereklilik kipi: -meli, -malı
  • İstek kipi: -e, -a
  • Koşul kipi: -se, -sa
  • Emir kipi: Eksizdir.
3. Fiillerde Anlam Kayması
  • Bir kipin kendi anlamı dışında, başka bir kipin anlamını verecek şekilde kullanılmasıdır.
  • Haftaya yanına geliyorum. Gelecek zamandan bahsederken şimdiki zaman kipi kullanılmkış
  • Yarın Taksim Meydanı’na gideriz.  Gelecek zamandan bahsederken geniş zaman kipi kullanılmış.
4. Fiillerde Yapı

a. Basit Fiiller: Yapım eki almamış fiillerdir yani sözcük kök halinde olmalı fakat çekim eki(kişi veya kip) alabilir.

  • Konuşuyorsunuz-> konuş-u-yor-sunuz
  • Görecek-> gör-ecek

b. Türemiş Fiiller: Yapım eki almış fiiller.

  • Anlattım-> Anla-t-tı-m. Burada ‘’t’’ yapım ekidir.
  • Sevdirmiş-> Sev-dir-miş. Burada ‘’dir’’ yapım ekidir.

c. Birleşik Fiil

I. Yardımcı Fiille Kurulanlar: Etmek, eylemek, olmak, kılmak.

  • Yıllar önce ülkesini terk etti.
  • Seni öldürmeyen şey güçlü kılar.

II. Anlamca Kaynaşmış: Deyimler, deyimleşmiş, ikisi de bir araya geldiğinde anlamlarını yitirirler.

  • Gözden düşmek.
  • Dile getirmek.
  • Kural koymak.
  • Vazgeçmek, başvurmak, elvermek, alıkoymak..

III. Kurallı Birleşik Fiiller:

* Yeterlik Fiili: Eyleme ‘’-e bilmek’’ getirilerek oluşturulur.

  • Bu baklavayı ben de yapabilirim.
  • Hafta sonu sinemaya gidebiliriz.

* Tezlik Fiili: Eyleme ‘’-i vermek’’ eki getirilmesiyle oluşturulur.

  • Buz gibi suya bir anda giriverdi.
  • Sen ilk önce şu işi yapıver sonra konuş.

d. Sürerlik Fiili: Eyleme ‘’-a kal, -a dur, -a gel’’ ekleri getirilerek oluşturulur. Burada eylemler devam eder.

  • Bakakaldım geminin ardından.
  • Siz gidedurun, ben size yetişirim.
  • İyi bir oyuncu olduğu söylenegelir.

e. Yaklaşma Fiili: Bir eyleme az kalsın, hemen hemen, neredeyse anlamı katacak olan ‘’-a yaz’’ gelmesiyle oluşur.

  • Yolda yürürken düşeyazdım.
  • Dünkü olayda öleyazdı.
9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı
8. Ünite: Mektup – E-Posta