II. Ünite: Hikaye

Hikaye: Yaşanmış ya da yaşanabilecek olay veya durumların kişi, yer ve zamana bağlı okuyucuya heyecan ve zevk uyandıran edebi türdür.

  • Hikayede genelde kısa cümleler kullanılır.
  • Hikaye türünün ilk örneği olarak XIV. yüzyılda İtalyan edebiyatında Boccaccio’nun yazdığı Decameron adlı eserdir.
  • Türk Edebiyatında Tanzimat’tan önce hikaye türünün yerini halk hikayeleri, destanlar, masallar, mesneviler ve Dede Korkut Hikayeleri tutmaktaydı.
  • Batılı anlamda hikaye, Türk Edebiyatına Tanzimat’la gelmiştir. Ahmet Mithat Efendi’nin Letaifi Rivayat adlı eseri ilk hikaye örneklerindendir. Batılı anlamda ilk hikaye ise Sami Paşazade Sezai’nin Küçük Şeyler adlı eseridir.

Hikayenin Unsurları

Hikayenin Bölümleri: Serim, düğüm, çözüm şeklinde olup, bütün hikayelerde görülmemektedir.

– Serim bölümü; yer ve zamanın belirtildiği, kişilerin tanıtıldığı, olayların anlatılmaya başlandığı bölüme denmektedir.

– Düğüm bölümü; olayın okuyucu üzerinde merak uyandıracak şekilde işlendiği bölüme denir.

– Çözüm bölümü; olayların düğümlerinin çözüldüğü, okuyucunun merak ettiği yerlerin açıklığa kavuştuğu bölümdür.

Hikayenin Yapı Unsurları:

Kişiler; hikayede anlatılan olayları veya durumları yaşayan kadrodur bunlar kurmaca kişilerdir.

Olay örgüsü; hikayede kişilerin başından geçen olaylar dizisidir, ana bir olay etrafında küçük olayların peş peşe gerçekleşmesiyle olur.

Mekan; olayların geçtiği ve yazarın çok detaya girmediği unsurdur.

Zaman; olayın başlangıcından bitişine kadar geçen süredir.

  • Anlatıcı: Hikayeyi anlatan kişi olup, yazarın kendisi değil kurmaca bir kişiliktir. Hikayede 1. veya 3. kişi ağzından anlatılır.
  • Bakış Açısı: Hikayecinin olaydaki unsurlara karşı takındığı tutumdur. 3’e ayrılır;

Hakim (Tanrısal/İlahi) Bakış Açısı: Anlatıcı, olaylara ve karakterlere hakimdir, olayların nasıl gerçekleşeceğini bilir ve görür. Olayları anlatırken kahramanların aklından geçenlere ve psikolojisini yansıtarak, üçüncü kişi ağzıyla anlatılan bakış açısıdır.

Kahraman Bakış Açısı: Olaylar, bizzat hikayenin kahramanlarından birinin ağzı ile anlatılmasıdır. Birinci  kişi ağzıyla anlatım vardır.

Gözlemci bakış Açısı: Anlatıcı; gördüklerini, tanık olduklarını aktarır. Hikayedeki kahramanların aklından geçenleri bilemez, anlatıcının bildikleri gördükleriyle sınırlıdır.

  • Tema: Hikayedeki temel duygu veya düşüncedir, soyut ve geneldir; sevgi, dostluk vs.
  • Konu: Hikayedeki duygu ve düşüncenin somut bir duruma bağlı olarak ele alınan olgudur ve hikayeyi sınırlandırır.
  • Karşılaşma: Olay çerçevesinde gelişen edebi metinlerde çatışmaları, olay halkalarını veya yeni durumları oluşturacak şekilde kahramanların yüz yüze gelmeleridir.
  • Çatışma: Hikayede karşıt duygu, düşünce ve isteklerin; kişilik özellikleri bir arada sergilenmesi ile ortaya çıkan durumdur. Olayların dayandığı asıl ögedir, merak duygusunu canlı tutarlar: hayal-gerçek çatışması vs.

Hikaye Türleri:

  • Olay Hikayesi: Olayların serim, düğüm, çözüm bölümlerine uygun olarak sıralanmasıyla olur.

– Kahramanların ve çevrenin tasvirine önem verilir, okuyucuda merak ve heyecan duygusu uyandırılır.

– Guy de Maupassant tarafından geliştirilmiştir ve bu tür hikayelere Maupassant tarzı hikaye denir.

– Türk Edebiyatındaki temsilcileri ise, Ömer Seyfettin, Refik Halid Karay ve Reşat Nuri Güntekin’dir.

  • Durum Hikayesi: Olaylardan çok, günlük yaşamdan alınan kesitlerle oluşturulur.

– Ruhsal çözümlemelere ağırlık verilip, olay ikinci planda kalır. Serim, düğüm ve çözüm bölümleri yoktur çünkü amaç okuyucuda merak duygusunu uyandırmak değildir.

– Anton Çehov’un temsilcisi olduğu, Çehov tarzı hikaye denir.

Anlatım Teknikleri:

Gösterme (Sahneleme): Olaylar, kişiler ve varlıklar okuyucuya doğrudan sunulur. Anlatıcı, okur ile eserin arasına giremez, okuyucu dikkatini eser üzerinde verir. Gösterme tekniği; diyalog, iç konuşma veya bilinç akışı şeklinde olabilir.

  • Diyalog: Kahramanların karşılıklı konuşmalarına dayanan anlatım tekniğidir. Konuşmalarda kahramanlar kitabi değil de sosyal sınıflarına uygun şekilde konuşurlar. Bu teknik metne akıcılık kazandırır.
  • İç Konuşma: Kahramanların içsel konuşmalarını aktaran anlatım tekniğidir. BU teknikte kahramanların duygu ve düşünceleri sesli bir şekilde aktarılır. Yani karşısında biri varmış gibi kendi kendine konuşur kahraman.
  • Bilinç Akışı: İç konuşmayla benzer şekilde kahramanların iç dünyaları, zihinlerinden geçirdiklerini doğrudan o kişilerin ağzından, kendi kendilerine konuşması şeklinde verilir. İç konuşmadan farklı olarak cümleler arasında mantık ilişkisi zayıftır. Daha çok serbest çağrışım yoluyla bir düşünceden başka bir düşünceye atlanır. Kahraman anlatıcı bakış açısı söz konusudur.

Hikaye Yazma Aşamaları:

1. Hazırlık:

  • Tema ve konuyu belirleme,
  • Kişileri ve metindeki işlevleri belirleme.

2. Planlama:

– Olay örgüsünü ve çatışmaları belirleme,

– Mekanı ve zamanı belirleme,

– Anlatıcı ve bakış açısını belirleme.

3. Taslak Metin Oluşturma:

– Plan doğrultusunda metini yazma,

– Anlatım biçim ve tekniklerinden yararlanma.

4. Metni Düzeltme ve Geliştirme:

Metnin tutarlılığını değerlendirme,

– Anlatım bozukluklarını düzeltme,

– Yazım ve noktalama hatalarını düzeltme.

5. Yazılan Metni Paylaşma:

– Metni yüksek bir sesle okuma, bir panoda sergileme; elektronik ortamda veya bir kitap, derdi ve gazetede yayımlama yoluyla paylaşma.

İSİM TÜRLERİ:

  • Özel İsim: Tek bir varlığı bildiren adlara denir. Örneğin; Ayşe, Mehmet, Hristiyanlık, İstanbul…
  • Cins İsim: Dünya üzerinde birden fazla yerde bulabildiğimiz şeylere verilen adlardır. Örneğin; kalem, kitap…
  • Somut İsim: Duyu organlarımızla algılayabildiğimiz, kişiden kişiye değişmeyen, herkes için hemen hemen benzer olan isimlerdir. Örneğin; tahta…
  • Soyut İsim: Kişiden kişiye değişen ve duyu organlarımızla algılanmayan adlardır. Örneğin; rüya, akıl, güzellik..
  • Tekil İsim: Çoğul eki almamış isimlerdir. Örneğin; asker…
  • Çoğul İsim: Çoğul eki almış isimlerdir. Örneğin; askerler…
  • Topluluk İsimleri: Çoğul eki alıp almaması önemli olmayıp her zaman çokluk bildiren isimlerdir. Örneğin; orman, ordu, ekip…

Sunu: Bir konuda bilgi vermeyi amaçlayan veya yapılan bir konuşmayı görsel ve işitsel ögelerle güçlendirilmesinde yarar sağlar. Bu sunuda konuşmacının,  bütün söyleyecekleri yer almamalıdır.

Sunu hazırlanmasındaki aşamalar şunlardır:

1. Sunu Kapak ve Sayfası Hazırlama:

– Sununun başlangıç sayfasında anlatılan konunun ne olduğu ve kimin hazırladığı yer almalıdır.

2. Sunu Akışı Sayfası Açıklama:

– Sunuda konuşmacının anlatacakları sırasıyla yazılmalıdır.

3. Sunuda Yazı Kullanımı:

– Anahtar kavramlar ve önemli bilgiler yansıtılmalıdır.

– Punto, yazı karakteri, satır sayısı vb. özelliklere de dikkat edilmelidir.

4. Sunuda Görsel ve İşitsel Öge Kullanımı:

– Anlatıcının anlattığı konuyu destekleyen, somutlaştıran vb. görsel ve işitsel ögelere yer verilmelidir.

5. Yazı-Görsel-Zihin İlişkisi:

– Yazıda görsellere yer verilmelidir ayrıca bu görsel konu ve yazı ile alakalı olmalıdır.

– Zemin yazının ve görselin daha net anlaşılması için uygun bir şekilde uygulanmalıdır.

Hikaye Türleri

Anlatım Teknikleri

Sunu Hazırlanmasındaki Aşamalar
Hikaye Yazma Aşamaları