Bebeklerde ve Çocuklarda Fiziksel Gelişim

FİZİKSEL GELİŞİM

Büyüklük ve ağırlıkta derece derece olan niceliksel değişmelerdir.  Ağırlıkta artma, boy uzunluğunda ve vücut parçalarının oranlarındaki değişmeler, baş ve uzuvların büyümesi, beynin, kalbin ve ciğerlerin büyümesi bu sürecin parçalarıdır.  Büyüme ölçütlerinin saptanması önemlidir.

Çünkü bir insanın ne derece sağlıklı geliştiği bu ölçütlere göre belirlenir. Örneğin; yeni doğmuş bir bebeğin ortalama ağırlığı 6.ayda iki katına ulaşır.  Eğer bunda önemli ölçüde sapma olursa bebeğin diyeti ve büyüme anomalisi olup olmadığı araştırılır.  Gelişme örüntüleri çocuğun bir dönemden diğerine geçişini de yordar.  Örneğin; ilk iki yıl içindeki bazı gelişmeler çocukluğu; ergenliğin başlangıcındaki bazı özellikler de ergenliğin sonunu yordamada yardımcı olur.

Fiziksel Gelişimle İlgili Temel Kavramlar

Boyca Büyüme: Döllenmeden başlayarak, bireyin topuğunun yere bastığı yerden başının üst düzeyine kadar santimetre olarak uzamasının yaşlara göre artması.  Ağırlıkça Büyüme: Döllenmeden başlayarak , bireyin bedeninin kilogram ve gram olarak yaşlara göre artması.  Kemiklerin Büyümesi: Bireyin iskeletini oluşturan kemiklerin boyca, ağırlıkça ve nitelikçe gelişmesidir.  Kemiklerin görevleri , bireyin hareketlerini sağlamaya yardım etmek, bedene gereken kalsiyumu ve içindeki ilikle kanın alyuvarlarını üretmektir.

Kasların Büyümesi: Kas ipliklerinin doku, ağırlık ve boyca büyümesidir. Kaslar bedenin hareket etmesine yararlar. Kasların bazıları bireyin denetimi ile bazıları ise kendiliğinden hareket ederler. Kaslar, sinir sistemine bağlıdır ve sinir sisteminin uyarıları ile hareket ederler.

Beden Oranı: Bedenin parçalarının birbirine oranıdır.  Başın, gövdenin, kolların, bacakların vb. bedeni oluşturan parçaların birbirine göre ağırlık ve uzunluğunun karşılaştırılması bedenin oranını verir.

Bedenin Biçimi: Bedenin iriliği-küçüklüğü, şişmanlığı-zayıflığı gibi biçim olarak görünüşüdür. Bedenin biçimi bireyin hareketlerinin niteliğine etkide bulunur.

Beden Duruşu: Bedenin dik ve işlevlerine elverişli biçimde duruşu, kemiklerin çarpıklığı ve gelişmemiş olması, bedenin duruşunu değiştirir.  Beden duruşunun düzgün olmaması, bireyin hareketini ve işlevlerini engeller.

Sistemler: Bedeni oluşturan alt sistemler.

Bunlar; sinir, salgı, kan dolaşımı, solunum, sindirim ve boşaltım sistemleridir.

Bebeklik Döneminde Fiziksel Gelişim

Bebekte iki farklı büyüme örüntüsü aynı anda ortaya çıkar.  Bunlardan biri baştan ayağa doğru (cepho-caudal);
diğeri ise merkezden uçlara doğru (proximodistal) büyümedir.  Bebekte baş gövdeye oranla daha büyüktür. Önce baş ağırlık ve büyüklük olarak gelişir daha sonra boyun omuzlar ve gövde gelişir.  Baş doğumda bedenin 1/4’ini kaplarken yetişkinde 1/8‘ini kaplar. Merkezden uçlara doğru büyümede ise gövde ve kolların kas kontrolü, el ve parmaklarınkinden öncedir.

Yenidoğanla ilgili son bilgiler onun boş, hareketsiz ve pasif olmadığını, tam tersine geçen 9 ay içinde edindiği donanımlarla çevreyi tanımaya çalışan aktif bir varlık olduğunu göstermektedir.  Yeni doğan başını hareket ettirebilir; sırt üstü yatarken yüzükoyun yatışa göre daha çok hareket eder.

3-4 aylıkken; çenesini kaldırabilir, eliyle görüş alanındaki nesnelere uzanabilir.

5 aylıkken; destekle oturabilir ve nesneleri eliyle yakalayabilir.

6 aylıkken yuvarlanabilir.

9-10 aylıkken ayakta durabilir veya yürüyebilir. Yürüme 13-14. aya kadar gecikebilir.

İkinci yılda büyüme hızı yavaşlar; ortalama bir bebek 2.5 kg alıp boyu 2.5 cm uzar. Bebek daha az yemeye başlar. Tombul bebek görünüşü kaybolur; adaleli bir çocuk görünümü ortaya çıkar. Birinci yılda yaklaşık 8-10 cm genişleyen kafa çevresi, ikinci yılda 4-6 cm genişler. İkinci yılın ilk birkaç ayı içinde bebek koşabilir, yardımsız bir sandalyeye oturabilir.

18 aylıkken merdiven çıkabilir. 20 aylıkken elinden tutulunca merdivenden inebilir. Yürüme ve düşmeden koşabilme çocuğun hem fiziksel hem de duygusal gelişiminde önemlidir. Çocuğa, dünyayla baş edebilme duygusu verir.

Kapı, çekmece gibi nesneleri hareket ettirmekten hoşlanır. Bir buçuk yaşında ellerinden hangisini kullandığı belirginleşir. Bebeklikteki iki önemli gelişme, algısal gelişim ve dil gelişimidir.

OKUL ÖNCESİ ÇOCUKLUK DÖNEMİ

→ Fiziksel ve motor gelişme; Bu dönemde, 2 yaşından itibaren büyüme hızı yavaşlar. Ortalama olarak bir çocuk yılda 5-7 cm arasında boy atar ve 2-3 kg alır.Büyüme hızı genetik faktörlerle etkili olduğu kadar beslenmeylede ilgilidir. Gövde, yüzün alt kısmı ve bacaklar baştan daha hızlı gelişmeye başlar. Kalp atış hızı yavaşlar ve daha durağan hale gelir. Beş yaşındaki bir çocuk istemli ince motor hareketlerini bir çoğunu başarıyla yapabilir fakat bazı vücut sistemleri tam olarak olgunlaşmamıştır. Öreğin; Kemik dokusu, eklemler ve kaslar incinmeye müsaittir. Pek çok ince ve büyük motor hareketlerini yapar.

Fiziksel ve motor gelişimin pek çok yönü olgunlaşma sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıksa bile fiziksel ve motor becerilerle ilgili olan deneyimler sağlıklı fiziksel gelişime katkı sağlar.Bu alandaki yetiştirme programları üç türdür;

⇌ Fiziksel eğitim
⇌ Algısal motor eğitim
⇌ Hareket eğitimi

Son zamanlara kadar fiziksel eğitim programı ilkokul yıllarına kadar başlatılmazdı.Günümüzde küçük çocuklar için serbest oyun ve spesifik becerilere yönelik öğretmen yönetimindeki programlar uygulanır. İlkokul yıllarında çocuklar,beden ve motor gelişim için bireysel etkinlikler düzenlenir, yarışmacı oyunlara daha fazla zaman harcanır.

Algısal motor gelişimleri güçlendirme programları,

El-göz koordinasyonu güçlendirmek için; Yakalama, yuvarlama, elle oynanan çeşitli top oyunlarını içerir.
Ayak – göz koordinasyonu için; Ayakla vurma, tırmanma vb.
Lokomotor faaliyetler; Yürüme,koşma ve kaymadır.
Algısal – motor; Algısal-motor eğitimcileri bu gelişimin çok önemli bir parçası olduğunu ve akademik başarıyı etkilediğini öne sürmekle beraber araştırma bulguları bu tür iddiaların doğru olmadığını göstermiştir.