BEYLİKTEN DEVLETE OSMANLI SİYASETİ

2. ÜNİTE: BEYLİKTEN DEVLETE OSMANLI SİYASETİ (1302-1453)

KURULUŞ DÖNEMİ GELİŞMELERİ

Anadolu’nun Jeopolitiği -Jeopolitik; bir yerin bulunduğu coğrafyanın o bölgeye kazandırdığı önem doğrultusunda devletlerin ürettiği politikadır.

  • Anadolu; Jeopolitiği nedeniyle tarihin ilk dönemlerinden itibaren yerleşim için ideal bir bölge olmuştur.
  • Anadolu’nun bu özelliklerinin de etkisiyle XI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bölgeye, Oğuz göçleri artarak devam etmiş ve buna bağlı olarak Anadolu’nun Türkleşmesi hızlanmıştır.
  • Türk göçleri sırasında Bizans egemenliğinde bulunan Anadolu’daki gayrimüslimler;

* Bizans’taki taht kavgaları,

* İdarecilerin keyfî uygulamaları,

* kargaşa ortamı,

* alınan ağır vergiler, nedeniyle Anadolu’da Bizans hâkimiyetinde yaşayan halk, Türk egemenliğini direnmeden kabul etmiştir.

RİVAYETLER İÇİNDE BİR BEYLİK

  • Osmanlı Beyliği’nin kurucularının; Menşei, hangi boya mensup oldukları, Anadolu’ya ilk ne zaman geldikleri, hangi yörelerde yaşadıkları ve hatta beyliğin tam olarak ne zaman ve nerede kurulduğu günümüzde tartışma konusudur. Nedeni Kuruluş Dönemi kaynaklarının yetersizliğidir.
  • Kuruluş Dönemi’nde yaşanan askerî ve siyasi gelişmeleri anlatan kaynaklar vardır: Bizans tarihçileri Pachymeres (Pakimires), Nikephoros (Nikeforos) ve Kantakouzenos (Kantakuzen), Arap Kaynakaları İbn-i Batuta, el-Ömerî, İbn-i Said ve İbn-i Haldun bunlara örnektir.
  • Osmanlı Tarihinin En Eski yerli ve milli Kaynakları bulunmaktadır. Osmanlılar hakkında ilk tarihî bilgiler, Orhan Bey’in imamı İshak Fakih’in oğlu Yahşî Fakih tarafından kaleme alınan “Yahşî Fakih Menâkıbnâmesi”dir. Aşıkpaşazâde,“Aşıkpaşazâde Tarihi”, Ahmedî’nin “İskendernâme”si, Neşrî ve Oruç Bey ,Enverî, Ruhi Çelebi ve Karamanî Mehmet Paşa gibi tarihçilerin eserleri de önemlidir.

Osmanlı Beyliğinin Kuruluşu

Osmanlılar; Oğuzların, Bozok Kolu’na bağlı Günhan Soyu’nun Kayı Boyu’na mensuptur.

  • Kayılar Selçuklularla birlikte Malazgirt Savaşı sonrasında Anadolu’ya gelmişlerdir.
  • 1230 yılındaki Yassı Çimen Savaşında Harzemşahlara karşı Anadolu Selçukluları ile birlikte savaşmışlardır.
  • I. Alaeddin Keykubat Kayıları bu hizmetleri karşılığında uç beyliği olarak Batıya gönderdi.
  • Ankara yakınlarındaki Karacadağ, Söğüt ve Domaniç bölgesine yerleştiler.
  • Bugünkü Kocaeli, Sakarya, Bilecik, Bursa, İznik, Düzce,Yalova, Bolu, Bartın ve Zonguldak illerini kapsayan coğrafi alanın Antik Çağ ve sonrasındaki dönemde (Türklerin bölgeye gelişine kadar) ki adı Bitinya’dır
  • Bilinen İlk beyleri Gündüz Alp’tir.
  • Osmanlı Beyliği’nin kuruluşu üzerine çalışmalar yapan tarihçilerin ileri sürdüğü görüşler farklılık göstermektedir.
  • Özellikle Paul Wittek (Vitek), Mehmet Fuat Köprülü ve Halil İnalcık, beyliğin kuruluşu ile ilgili önemli teoriler ortaya atmışlardır.
  • Araştırmalar sonucunda bulunacak her yeni bilgi ve belge, mevcut bilgileri tamamlayabilir, daha anlaşılır hâle getirebilir veya tamamen değiştirebilir.
Osmanlı Devletinin Kısa Zamanda Büyümesini Hazırlayan Şartlar
  • Coğrafi Konum: Beyliğin bulunduğu bölge önemlidir.
  • Beylerin durumu: Osmanlı Beyliğinin başına geçen beylerin halkla çok iyi kaynaşmaları
  • Beyliklerin durumu: Anadolu’daki beyliklerin çoğu Osmanlı Beyliğini önemsemediler.
  • Teşkilat Yapısı: Osmanlı Beyliği’nin çok iyi teşkilatlanması, iyi bir devlet yapısı oluşturması
  • Hakimiyet anlayışları: İktidarı tek elde toplamayı başarmaları.
  • Bizans’ın Durumu: Bizans’ın otoritesinin zayıflaması, İç karışıklık, halkın bıkkınlığı, iktidar çatışmaları.
  • İskan ve İstimalet Siyaseti: Göç eden Türkmenlerin çok iyi yerleştirilmeleri. Osmanlı Devletinin Balkanlardaki İskan siyaseti şu esaslara dayanır;

a) Anadolu’dan Tatar ve Türkmen boylarını fetih yerlerine yerleştirme

b) Türk şehirlerinin önceki canlılığını bozmama

c) Fetih bölgelerinin hukukuna riayet

d) Mezhep kavgalarına girmeme

e) Önceki Türklerin yardımlarını alma

f) Göçleri teşvik etme Peçenek ve Uzların desteğini alma, adalet sağlama

  • Halka iyi davranmaları: Halk ile bütünleşen bey görünümü vermeleri.
  • Mücadele etmeden uzun süre geçirmeleri: Anadolu Beylikleri’nin birbirleri ile mücadelelerinde mücadeleye girmemeleri.
  • Gaza ve Cihat ruhunun canlı tutulmaları,
  • Ordunun her an hazır olması,
  • Maddî güçlerini manevi güçler ile takviye etmeleri,
  • Bitinya bölgesinin verimli topraklarının olması,

OSMANLI – BİZANS İLİŞKİLERİ

a- Balkanlardaki Durum

  • Bizans devletinin otoritesi zayıflamış, halkın memnuniyetsizliği artmıştır.
  • Balkanlarda siyasi birlik yoktur.
  • Balkanlarda Bulgar, Sırp ve Macar ve Venedik krallıkları bulunuyordu..

b- Bizansın Durumu

  • Otorite boşluğu bulunmakta idi.
  • Taht Kavgaları vardı.
  • Halk üzerinde Haçlı Seferlerinin etkisi büyüktü.
  • Tekfûr baskısı fazlaca etkili idi.

c- Anadolu’da Durum

  • XIII. yy. da Anadolu Selçuklu Devletinin otoritesi zayıflamış, pek çok yeni beylik kurulmuştur.
  • Anadolu’ya hakim olan İlhanlı Devletide zayıflıyordu.
  • Trabzon bölgesinde bir Rum devleti ve Anadolu’nun güneyinde Memlük devleti bulunuyordu.
  • Ahilerin Anadolu’da etkileri artmıştı.

Osman Bey (1299-1324) Dönemi

  • Babası Ertuğrul Bey’den sonra Osman Bey (1299-1324) beyliğin başına geçmiştir.
  • Şeyh Edebali’nin kızı ile evlenmiştir.
  • Anadolu’da Selçuklu Devleti’nin varlığını yitirmesi ile bağımsızlığını ilan etti. (III. Alaeddin Keykubat’ın İran’a götürülmesi, 1299)
  • Beyliğe adını verin kişidir.
  • Dönemin önemli şahısları: Aygut Alp, Turgut Alp, Konur Alp, Hasan Alp, Akça Koca, Gazi Abdurrahman, Samsa Çavuş gibi savaşçılar bağımsız hareket etmiştir.
  • Kulacahisar alındı.
  • Bitinya Bölgesi’ndeki etkisini artıran Osman Bey, önce İnegöl tekfurunu, Domaniç Beli Savaşı’nda yenmiş sonra da Karacahisar Kalesi’ni almıştır.
  • Turgut Alp’i İnegöl kuşatmasıyla görevlendirmiş ve burası da 1299’da fethedilmiştir.
  • Mekece, Lefke, Akhisar ve Geyve’yi aldı.
  • Bizanstan ilk olarak (Koyunhisar) Bafeon’u aldı. (1301).
  • İlk Osmanlı parasını bastırdı.
  • Osman Bey’in yerine Orhan Bey (1324-1362) geçti.

Orhan Bey (1324-1362) Dönemi

  • Bursa’yı alarak başkent yaptı (1326)
  • Mudanya, Orhaneli, Gemlik, Ulubat kalelerini aldı.
  • Bizans, İmparatoru (Andranikos) ile 1329 yılında yaptığı Maltepe Savaşı’nı (Pelakanon) kazanarak İznik’i aldı. Bizansla yapılan ilk meydan savaşıdır.
  • Karesioğullarını Osmanlılara kattı. Bunların Marmara’daki donanmalarından yararlanıldı. –
  • Karesioğulları savaş yapılmadan alındı.
  • Anadolu Türk birliğini sağlamaya çalıştı.

BALKAN FETİHLERİ

  • Bizansta taht kavgalarına müdahale edilmiş, Kantakuzen’e destek verilmiştir. Karşığılında Çimpe Kalesi ve Kanta Kuzen’in kızını alınmıştır.
  • 1345’te Orhan Bey’in oğlu Süleyman Paşa Rumeli’ye geçmiştir. (Karesioğullarının katkısı ile) Ece Halil, Evronos Bey, Hacı İlbey yardımcı olmuştur.
  • 1352’de Çimpe kalesi alındı.
  • Doğudan Türkmenler Balkanlara yerleştirildi.
  • 1354’de Ankara alındı.
  • İlk adli örgüt kuruldu.
  • İlk medrese İznik’te açıldı. İlk Müderris Davud-u Kayseri’dir.
  • İlk vezirlik makamı oluşturulmuştur. (Alaaddin Bey)
  • İlk divan oluşturulmuştur. (Padişah, Kadı, Müfti ve Vezir)
  • İlk düzenli ordu (yaya müsellem) oluşturulmuştur.
  • Beylik’ten Devlet’e geçirilmiştir.

I. Murat (Hüdavendigar) (1362-1389 Dönemi

  • Orhan Bey’den sonra I. Murat (Hüdavendigar) (1362-1389) padişah olmuştur. –
  • 1363’te Edirne alındı. Başkent oldu. (Sazlıdere savaşı sonunda)
  • Çorlu, Malkara ve Burgaz alındı.

I. Sırpsındığı Savaşı (1364)

Nedenleri:

  • Türklerin Balkanlarda ilerlemesi, sonunda Papa V. Urban Macar, Sırp, Bulgar, Eflak ve Bosna kuvvetleri ile bir Haçlı birliği oluşturması.

Sonuçları:

  • Edirne ve Batı Trakya Osmanlı hakimiyetine geçti.
  • Osmanlılara karşı oluşan ilk Haçlı birliği yenildi.
  • Bizansın Balkanlarla ilişkisi kesildi.

Diğer gelişmeler

  • Balkanlara yerleşmeye hız verildi.
  • Germiyan oğullarından çeyiz karşılığı, Hamitoğul-larından da para karşılığı toprak alındı.
  • Candaroğulları alındı.
  • Lala Şahin Paşa, Hacı İlbey, Evrenos Bey, başarılı savaşlar yaptı.
  • Dubrovnik’e liman kullanım hakkı verildi.
  • Osmanlıların Anadolu’daki başarıları Karamanoğulları ile arasını açtı.

Çirmen Savaşı (1389)

Neden: Osmanlıların bölgedeki fetihleri

Sonuç: Bulgarlar Osmanlı hakimiyetini tanıdılar.

Önemi: Türklere Makedonya kapılarını açtı.

I. Kosova Savaşı (1389)

Neden: Osmanlı ordusunun Timurtaş Paşa öncülüğünde Ploşnik’te Bosnalılara yenilmeleri ile haçlıların harekete geçmeleri Sırp, Bosna, Hırvat ve Arnavutluk katılmıştır. Karamanoğulları da destek olmuştur.

Sonuçları:

  • Haçlı ordusu yenildi
  • Balkanlarda, Osmanlıların kesin olarak yerleşmeleri başladı.
  • Sultan Murat savaş alanını gezerken öldürüldü.
  • Balkanlarda yapılan üçüncü önemli mücadeledir.
  • İlk kez top kullanılmıştır.
  • I. Murat Devlet teşkilatına büyük önem verdi.
  • Kapıkulu sisteminin esasını oluşturan yeniçeri ocağını kurdu.
  • Tımar sistemi ilk kez uygulandı.
  • Sultan ünvanının ilk kullanan kişidir.

Yıldırım Beyazıt Devri (1389-1402)

  • Anadolu Türk birliğinin kurulmasına büyük önem vermiştir.
  • Germiyan, Saruhan, Aydın, Menteşe, Candar ve Karamanoğlu beyliklerini Osmanlı ülkesine katmıştır.
  • Kadı Burhanettin Beyliği alındı.
  • Ekonomik gelişmeyi sağlamak için Venedikli tüccarlara imtiyazlar vermiştir.
  • Bizans’ın iç işlerine karıştı.
  • İlk kez Bizansı kuşattı. (1391). (İstanbul’u 4 kez kuşattı)
  • Kuşatmalarla bir anlaşma sağlandı.
  • İstanbulda bir Türk Mahallesi ve Cami yapılmasını sağladı.
  • Bizans Osmanlı üstünlüğünü tanıdı.
  • Bizansla yapılan ilk anlaşmadır.
Niğbolu Savaşı (1396)

Neden: Türkleri Balkanlardan atmak ve Bizans’a yardım etmek.

Sonuçları:

  • Macar, Bulgar, Fransız, İngiliz, İskoç, Lehistan, Avusturya, İtalya, İsviçre, Rodos ve Eflak’lıların katıldığı bu savaşta Osmanlılar galip geldi.
  • Bosna ve Eflak Osmanlılara bağlandı.
  • İstanbul’un ikinci kez kuşatılması gerçekleşti (1397).
  • Karamanoğulları ile Akçay savaşı yapıldı. (1397)
  • Güzelce Hisar (Anadolu Hisarı) yapıldı.
Ankara Savaşı (1402)

Nedenleri:

  • Osmanlı Devleti’nin Timur Devleti ile sınır olmaları.
  • Timur’un Osmanlı topraklarını ele geçirme isteği (Çünkü , Timur Altınordu Devletine son vermiş, İran, Irak ve Kuzey Hindistan’ı ele geçirmiştir)
  • Timur’un Çin seferine çıkmadan Batı sınırını güven altına almak istemesi.
  • Osmanlı hakimiyetinden kaçan beylerin Timur’u Timur’dan kaçan beylerinde Yıldırım’ı kışkırtmaları (Karayusuf ve Ahmet Celayir’in Yıldırıma sığınmaları).
  • Yıldırım’ın Erzincan ve Kemah’ı alması üzerine Timur’un Sivas’ı yakıp yıkması.
  • Timur’un, Yıldırım Beyazıt’ın şehzadelerinden birini yanına istemesi,
  • Mektuplarla birbirlerini kışkırtmaları,
  • İki hükümdarlarında Türk-İslam dünyasının lideri olmak istemeleri

Sonuçları:

  • Yıldırım Beyazıt, Timur’a yenildi, esir düştü, 1 yıl sonrada üzüntüsünden öldü.
  • Anadolu Türk birliği bozuldu. Tekrar beylikler kuruldu. (Yavuz dönemine kadar bu durum sürdü.)
  • Osmanlı Devleti yıkılma tehlikesi geçirdi. (Kösedağ Savaşı’nın sonuçları ile benzerlik vardır).
  • Yıldırım’ın oğulları arasında taht kavgaları başladı.
  • Osmanlı Devleti Fetret Devrine girdi. (Bu dönem 13 yıl sürdü).
  • Osmanlıların Balkanlardaki ilerlemeleri durdu.
  • İstanbul’un alınışı gecikti.
  • Balkanlarda; Osmanlı adaleti ve hoşgörüsü, Tımar sisteminin olumlu etkisi, İskan siyasetinin etkisi ve Balkanlarda birlik olmaması ile Osmanlı yönetimine karşı hareketleri önledi.

Fetret Dönemi (1402-1413)

  • Yıldırım Beyazıt’ın Timur’a yenilmesinden, Çelebi Mehmed’in hükümdar olmasına kadar geçen döneme Fetret (Kargaşa) devri denilir.
  • Bu dönemde Yıldırım Beyazıt’ın dört oğlu (Süleyman Çelebi, Rumeli’de; İsa Çelebi, Balıkesir’de; Musa Çelebi, Bursa’da; Çelebi Mehmet ise Amasya’da padişahlıklarını ilan ettiler.
  • Kardeşleri ile mücadele sonunda Çelebi Mehmet Osmanlı tahtına tek başına oturdu.

Not: Fetret Devrinde Musa Çelebi İstanbul’u kuşatmıştır.

I. Mehmet (Çelebi) Dönemi (1413-1421)

  • Osmanlı Devletinin ikinci kurucusudur.
  • Balkanlarda barışçı bir siyaset izledi
  • Anadolu birliğini sağlamaya çalıştı
  • Venediklilerle ilk deniz savaşını yaptı. (1416)
  • Saruhanoğlu Beyliği Osmanlı devletine bağlandı.
  • İç isyanları (Şeyh Bedrettin) bastırdı. (Dinî nitelikli ilk ayaklanmadır)
  • Timur’un esir olarak götürdüğü ve sonradan ortaya çıkan Düzmece Mustafa olayını bastırdı.

II. Murad Dönemi (1421-1451)

  • İlk önemli olay “Düzmece Mustafa” olayıdır. Yapılan mücadeleden başarı ile çıktı.
  • Düzmece olayı sırasında II. Murad’a karşı olan Karamanoğlu Menteşeoğlu, Aydınoğlu ve Saruhanoğulları ayaklandı. Bu ayaklanmaları bastırdı.
  • Şehzade Mustafa olayı bastırıldı.
  • Bizans’ı tehdit için İstanbul kuşatıldı. (1442)
  • Anadolu’da; Candaroğulları, Hamitoğulları, Menteşeoğulları, Tekeoğulları, Germiyanoğulları, Taceddinoğulları tekrar hakimiyeti altına aldı.

Not: Germiyanoğulları mücadele edilmeden alındı.

Segedin Antlaşması (1444)

Neden: Anadolu’daki iç karışıklıklardan Sırp ve Macarların yararlanmak istemeleri ve Hünyadi Yanoş’un Osmanlı ordusunu Niş’te yenmesi.

Sonuç: Osmanlıların başarılı ile sonuçlanan Sırbistan Seferi sonunda Segedin anlaşması yapıldı. Çünkü Haçlı ittifakına katılan Karamanoğulları Anadolu’da Akşehir ve Beyşehir’i işgal etmişlerdi.

Önemi: Bu anlaşma Haçlılarla Balkanlarda Osmanlı Devletinin imzaladığı ilk anlaşmadır. Türk ilerleyişi Balkanlarda geçici bir süre durmuştur. Segedin Anlaşması sonunda II. Murat tahtı On iki yaşındaki oğlu II. Mehmet’e bırakır.

Uyarı: Kendi isteği ile tahttan çekilen tek padişahtır.

Şahruh Olayı:

  • Timur’un oğlu Şahruh Anadolu’da hakimiyetini sürdürmek için Karamanoğullarını destekledi. II. Murad savaş yapma yerine Şahruh’a bağlılığını bildirdi.

Varna Savaşı (1444)

Neden: Çocuk yaştaki II. Mehmet’in tahta çıkması, Haçlıların harekete geçmesine ve Osmanlıları Balkanlardan atma düşüncesinin canlanmasına neden olur. Savaşa Papa teşvikli, Macar-Eflak, Polonya ve Hırvatlardan oluşan Haçlı birliği katılır.

Sonuç: II.Mehmet’in tekrar Osmanlı tahtına II. Murat’ı davet etmesi ve haçlıların kesin yenilgi almaları ile savaş sonuçlanır.

II. Kosova Savaşı (1448)

Neden: Varna yenilgisi üzerine Haçlıların Öç almak gayesi ile yaptıkları savaştır.

Sonuç: Kosova’da haçlılar bozguna uğradılar.

Önemi: Bu savaşla Balkanların kesin Türk yurdu olduğu görülmüş, Balkanların fethi tamamlanmıştır. Avrupa artık Türkleri Balkanlardan atmak yerine daha fazla ilerletmemeyi kendilerine hedef seçmişlerdir. Türklerin Balkanlardan atılması ümidi sona ermiştir. Avrupa savunma durumuna geçmiştir. II. Murat 1451 de vefat etti. Bu dönemde Balkanlara tekrar yerleşildi. Karamanoğulları Dulkadiroğulları hariç Anadolu büyük oranda alındı. Bizans’ın yardım ümidi sona erdi. Topçu ocağı kuruldu

10. Sınıf 2. Ünite: Beylikten Devlete Osmanlı Siyaseti

10. Sınıf Tarih 2. Ünite