Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı

CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI

  • 1923 yılında Cumhuriyetin ilan edilmesiyle beraber olarak başlayan ve günümüze kadar gelip, devam eden döneme denir. Cumhuriyet dönemi edebiyat tarihimizin topluluklar ve çeşitli edebi gruplar açısından en zengin dönemi niteliğindedir.

ÖZ ŞİİR (SAF ŞİİR) ANLAYIŞI

  • Paul Valery’nin şiirde dili her şeyin üstünde tutan görüşünden etkilenen kişiler tarafından oluşturulmuştur.
  • İnsanın estetik duygularını ön plana çıkaran; ideolojiden ve didaktik şiirden uzak şiirler yazmayı amaçlamışlardır.
  • Bu akımın etkisinde olan şairler için önemli olan güzel ve iyi olan şiiri yazmaktır. Bu anlayış sayesinde kendilerine özgü, özel imge düzeni oluştururlar. Yaratıcı ve özgün olan bu imgeler dilin mantığına uygun bir şekilde ve dilin anlam alanını genişleterek dile yeni olanaklar sunacak bir yapıya sahiptir.
  • Şairlerde düşsel ve bireysel yön ağır basar ve şiirin soylu bir sanat olarak kabul eder.
  • İçsel ve bireysel bir yaklaşımla, evrensel insan tecrübe dile getirilir.
  • Bu şiirlerde biçim endişesi duyulmaktadır ve bu şairlerde dil, dize çok önemlidir.
  • Şairlerde sembolizmin izleri görülür.
  • Gizemcilik, bireycilik, ruh, ölüm, masal, mit temaları yoğun olarak işlenir.

Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı Sanatçıları

Ahmet Hamdi Tanpınar (1901-1962)

  • Hem yazar hem şair hem de öğretmendir.
  • Birçok türde eser vermiştir onlardan bazıları şunlardır: Şiir, roman, öykü, deneme, inceleme
  • Romanlarını şiirsel bir dille oluşturmuştur
  • Şiirlerinde hece ve serbest ölçü kullanmıştır.
  • Romanlarını şiirsel bir dille oluşturmuştur ve bunu şu şekilde açıklamıştır: ‘’Şiirlerimde sustuğum şeyleri roman ve hikâyelerimde anlattım.” 
  • Eserlerinde zaman kavramı üzerinde çokça durmuştur, bilinçaltı ve psikolojik anlara da son derece önem vermiştir.
  • Şiirlerinde bir müzikalite vardır.
  • Şiirlerinde işlediği konularla sembolist özelliklerini göstermiştir. Örneğin; zaman, rüya, bilinçaltı vb.
  • Hikâyelerinde kişilerin gerçeklerden kaçıp iç benliklerine sığınışlarını ve ruhsal çöküntüsünü ele almıştır.
  • Romanlarında işlediği konular şu şekilde özetlenebilir: Mütareke yıllarının sıkıntılarını, medeniyet değişiminin Türk insanında yarattığı çıkmazları, tarihsel ve toplumsal konuları ele almıştır. Romanlarında hem bireyin hem de toplumun bilinçaltını ele almıştır.

Eserleri

Şiir: Bütün Şiirleri

Roman: Mahur Beste, Huzur, Sahnenin Dışındakiler, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Aydaki kadın

Hikâye: Abdullah Efendi’nin Rüyaları, Yaz Yağmuru

Deneme: Beş Şehir, Yaşadığım Gibi

İnceleme: Edebiyat Üzerine Makaleler, 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Tevfik Fikret, Namık Kemal, Yahya Kemal

Mektup: Tanpınar’ın Mektupları, Hasan Ali Yücel’e Mektuplar

Behçet Necatigil (1916-1979

  • Kendisi aynı zamanda edebiyat öğretmenliği de yapmıştır.
  • Daima kendini yenileyen yani Garip akımı çizgisinde başladığı şiirine halk, divan ve Batı şiirinin özelliklerini ekleyerek geliştirmiştir.
  • Hece ölçüsü ve serbest ölçüyle yazmış olduğu şiirleri vardır.
  • ‘’Evlerin şairi” olarak da bilinmektedir. Konuları genellikle: Ev, aile, yasak aşklar, ölüm, bunalımdır.
  • Orta halli bir insan tipinin başından geçen olayları, sevinçlerini ve üzüntülerini, trajedi ve dramlarını eserlerinde anlatmıştır.
  • Eski Toprak şiiriyle Yeditepe Şiir Ödülü’nü, Yaz Dönemi şiiriyle TDK Şiir Ödülü’nü kazanmıştır. Ölümünden sonra ailesi tarafından konulan Necatigil Şiir Ödülü 1980’den beri devam etmektedir.

Eserleri

Şiir: Kapalı Çarşı,Çevre,Evler,Eski Toprak,Arada,Dar Çağ,Yaz Dönemi,Divançe,İki Başına Yürümek,Kareler Aklar,Beyler,Söyleriz,Sevgilerde, Encam

Araştırma:Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü,Edebiyatımızda Eserler Sözlüğü,Küçük Mitoloji Sözlüğü

Radyo Oyunları:Yıldızlara Bakmak,Gece Alevi,Üç Turunçlar,Pencere

Düz Yazı:Bile,Yazdı

Fazıl Hüsnü Dağlarca(1914-2008)

  • Subaylık ve müfettişlik yapmasının yanı sıra; önemli bir şairimizdir.
  • Yazdığı ilk şiirlerinde hece ölçüsünü kullanmış fakat daha sonra serbest şiire yönelmiştir.
  • Tüm akımlarla ilgilenmiş ancak hiçbirinin tam olarak etkisinde kalmamıştır.
  • 134 şiir kitabı yayınlamıştır bu da bize Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinin en uzun soluklu şairi olduğunu gösterir.
  • ‘’Türkçem benim ses bayrağım.” diyerek Türkçeye önem vermiş ve şiirlerinde dili sade bir şekilde kullanmıştır.
  • Lirik, epik, didaktik, felsefi ve toplumcu şiirler yazmıştır.

Eserleri

Şiir: Çocuk ve Allah, Havaya Çizilen Dünya,Üç Şehitler Destanı,Çakır’ın Destanı,Yedi Memetler, Çanakkale Destanı,İstanbul-Fetih Destanı,19 Mayıs Destanı,Malazgirt Ululaması,Taş Devri,Mevlana’da Olmak,Yunus Emre’de Olmak,Sakarya Kıyıları,Gazi Mustafa Kemal Atatürk,Daha,Almanya’da Çöpçülerimiz,Nötron Bombası,Hiroşima,Sivaslı Karınca,Batı Acısı,Aç yazı,Horoz,Uzaklara Giyinmek,Dildeki Bilgisayar

Tiyatro: Vietnam Körü

Gezi: Mevlana’da Olmak

Cahit Sıtkı Tarancı (1910-1956)
  • 1946 yılında yapılan Otuz Beş Yaş şiiriyle şiir yarışmasında birincilik kazanmıştır ve herkes tarafından ölüm şairi olarak tanınmıştır.
  • Cahit Sıtkı her zaman hece ölçüsüne bağlı olan biri olmuştur. Heceye yeni bir bakış açısı getirmek için hece ölçüsünde değişmeyen kalıpların duraklarını atmaya çalışmıştır Garipçilerin etkisiyle yazdığı serbest şiirleri de vardır.
  • Dil bakımından son derece canlı, saf ve temiz eserler vermiştir, uzun cümlelerden kaçınmış, bol ve güzel halk deyimleri kullanmış, ahenkli bir dille şiirlerini meydana getirmiştir.
  • Şiirlerinde konu genellikle: Günlük aşklar, gençlik, insanlık tasaları, mutlulukları kısa süreli dertler, yaşama sevinci gibi konuları işleyen sanatçı birçok şiirinde kendisini anlatmış; ölüm korkusunu açığa vuran, karamsar bir ruh hali ile yaşama sevgisi arasında gelgitler yaşadığı şiirler kaleme almıştır.
  • Cahit Sıtkı Baudlaire’e özenmiştir, sembolizm ve romantizm akımının etkisinde kalmıştır.
  • Şiir türünün yanında şu türlerde de eser vermiştir: Deneme, mektup, hikâye, makale gibi türlerde de yazmıştır.
  • Şair, çocukluk arkadaşı Ziya Osman Saba’ya yazdığı mektupları “Ziya’ya Mektuplar” adıyla yayınlamıştır.

Eserleri

Şiir: Ömrümde Sükût,Otuz Beş Yaş,Düşten Güzel,Sonrası

Mektup: Ziya’ya Mektuplar

Hikâye: Cahit Sıtkı’nın Hikâyeciliği ve Hikâyeleri (Ölümünden sonra Selahattin Ömerli derledi)

Ahmet Muhip Dıranas (1909-1980)
  • Şiirlerinde Anadolu’yu memleket manzaralarını, doğa ve tarih sevgisini, aşkı, ölümü hatıraları konu olarak işlemiştir buna rağmen destansı şiirler de yazmıştır.
  • Şiirde biçime önem veriş tarzı, simgecilikten hareketle yarattığı yeni bir şiir diliyle, işlediği temalar kendi döneminde olan şairleri etkilediği gibi daha sonra gelenleri de etkisi altına almıştır.
  • Şiirde ses ve ahenge önem vermiş.
  • Şiirde bir bütünlük kurmaya çalışmıştır ve bunu da ölçü ve uyağa sıkı sıkıya bağlı kalarak yapmaya çalışmıştır.
  • Gerek Fransız şiiri, gerekse kendinden önceki kuşaktan ustaları olan Ahmet Haşim ve Ahmet Hamdi Tanpınar’dan aldığı etkileri kendi sanatıyla harmanlayarak özgün bir şiire
  • ulaşmıştır.
  • Hece ölçüsü sınırlarında olan yani durak ve vurgu yerlerini değiştirerek gelenekselde çağdaşlığı yakalayan, yurdu, insanı ve doğası ile barışık, çağrışım gücü yüksek, alışılmadık deyiş örgüsüyle edebiyatımız açısından önemli şiirlere imza atmıştır.
  • Olvido, Kar, Serenad, Fahriye Abla edebiyatımızın unutulmaz şiirleri arasına girmiştir.

Eserleri

Şiir: Kırık Saz, Şiirler

Oyun: Gölgeler, Çıkmaz, O Böyle İstemezdi, Oyunlar

AYT Edebiyat Ana Sayfa