Cümle Yorumu Cümlede Anlam

CÜMLEDE YORUM

1. Eş Anlamlı Cümleler:

  • Aynı duygu ve düşünceleri farklı bir biçimde dile getiren cümlelerdir.

Ör. Üslup sanatçının kişiliğini yansıtan bir aynadır.

Sanatçının kullandığı anlatım biçimi kişiliğinin kopyasıdır.

  • Burada ilk cümlede ‘’ üslup’’, ikinci cümledeki ‘’anlatım biçimi ile; ‘’kişiliğini yansıtan bir aynadır’’ ise ‘’kişiliğinin kopyasıdır’’ eş anlamlıdır.

Ör. Onun başarısının sırrı, ayrıntılara dikkat etmesidir.

Detayları gözden kaçırmaması onun başarılı olmasını sağlıyor.

2. YAKIN ANLAMLI CÜMLELER

Ör. Hayatını insanların mutluluğuna adamıştır.

İnsanları mutlu etmek için ömür boyu çalışmaktan zevk aldı.

  • Burada iki cümlede de başkası için bir iş yapmaktan söz ediliyor fakat ikini cümlede bize bu kişinin bu eylemi yaparken ‘’zevk’’ aldığını, hoşnut olduğunu belirtmiş, ikinci cümlede ise hoşnut olup olunmadığını bilmiyoruz. Bu yüzden burada iki cümle eş anlamdı değil, yakın anlamlıdır.

3. Birbiriyle Çelişen Cümleler

  • Konuları birbiriyle aynı olan fakat konuya bakış açıları birbiriyle ters düşen yargılardır.

Ör. Sanatçının neyi söylediği değil, nasıl söylediği önemlidir.

Bir kişiyi sanatçı yapan seçimindeki başarıdır.

  • Burada iki cümlenin de konusu ‘’sanatçı ve konu ilişkisi’’dir. Fakat ilk cümle ile ikinci cüme arasında anlam bakımından zıtlık vardır.

4. Örtülü Anlam

Doğrudan söylenmeyen ancak o cümlenin anlamından çıkarılacak diğer anlamlardır.

Ör. Köyün çobanı da okuma yazma öğrendi.

  • Burada köyde okuma yazma bilen başka insanların da olduğunu anlarız.

Ör. Bazı kanallar sadece belgesel gösteriyor.

Burada sadece belgesel gösteren 1’den fazla kanal olduğunu anlıyoruz.

5. Nesnel Anlatım

Kişiden kişiye değişmeyen; kanıtlanabilir.

Ör. Tolstoy’un dilimize çevrilen ilk romanı ‘’Savaş ve Barış’’tır.

Namık Kemal’in ‘’İntibah’’ adlı romanı edebiyatımızda ilk edebi romandır.

6. Öznel Anlatım

  • Kişiden kişiye değişen; yorumlanabilir.

Ör. Kimi şarkıların fazlaca uzaması, oyunun hızını kesintiye uğramış.

En iyi beslenme yöntemi, yaşamı en az kaloriyle sürdürmektir.

Oyunun sözleriyle müziği birbirinden ayrılmayacak biçimde bütün oluşturmuş.

  • Burada kurulan cümlelerde kendi düşüncesini beyan etme durumu vardır.

7. Doğrudan Anlatım

  • Bir kişinin sözünü, cümlesini hiçbir değişiklik yapmadan aktarmak.

Ör. ‘’Kardeşini dün burada gördüm.’’ dedi.

Her şey bir insanı sevmekle başlar, diyor yazarımız.

Mevlana: ‘’Hamdım, piştim, yandım.’’ diyor.

  • Genellikle dedim-dedi’li cümlelerde göüldüğünü görüyoruz.

8. Dolaylı Anlatım

  • Bir kişinin sözünü biraz değiştirerek aktarmak.

Ör. Yazar, romanı belgelerden yararlanarak yazdığını söylüyor.

Ünlü şair, şiir yazarken nelere dikkat ettiğini belirtti.

Konuyu daha önce de anlamadığını belirtmişti.

9. Neden-Sonuç Cümlesi

  • Bir sonucun ortaya çıkmasına sebep olan durumla birlikte verilmesidir.

Ör. Ders çalışmıyor ki başarılı olsun.

  • Burada başarılı olmak bir sonuçsa, ders çalışmasından dolayıdır.

Ör. Kitabı okumadığıma çok pişman oldum.

  • Pişman olma ve kitap okumama eylemleri gerçekleşmiş.

10. Amaç-Sonuç Cümlesi

  • Bu cümleleri bulurken ‘’ne için’’ sorusunu kullanmak her zaman doğru sonuç vermez. Bunun yerine için yerine ‘’amacıyla’’ getirilebiliyorsa amaç-sonuç cümlesidir.

Ör. Gökte ay doğar seni görmek için.

Misafirleri ağırlamak için çok çaba sarf etti.

Gerçeği ortaya çıkarmak için uzun araştırmalar yapmış.

11. Koşul-Sonuç Cümlesi

  • Bir olayın gerçekleşmesinin başka bir olguya ya da duruma bağlı olduğu cümlelerdir.

Ör. Fırsat verdiği takdirde birçok insan başarılı olur.

  • Burada fırsatın verilmesine bağlı olarak başarılı olmak gerçekleşir. Başka bir eyleme ve duruma bağlılık var.

Ör. Geri getirmek üzere kalemimi alabilirsin.

Seni gördü mü çok mutlu oluyor.

  • Bu tarz cümlelerde iki yargı da gerçekleşmemiştir.

12. Üslup (Biçem)

  • Yazarın anlatım tarzı ve dilidir. Burada asıl sorulan soru yazar ‘’nasıl’’ anlatıyordur.

Ör. Sait Faik’in sade, özentiden uzak, akıcı bir dili  ve şiirsel anlatımı vardır.

Ahmet Hamdi Tanpınar, ‘’Huzur’’ romanında oldukça uzun cümlelere yer vermiş, sıkça betimleme yapmıştır.

13. İçerik (Muhteva)

  • Bir yapıtın konusu ve temasını anlatan cümlelerdir. Buradaki asıl soru yazarın ‘’ne’’ anlattığıdır.

Ör. Kemal Tahir, ‘’Rahmet Yolları Kesti, Yedi Çınar Yaylası’’ nda ağalık ve eşkıyalık olgusunu dile getiriyor.

  • Burada ağalık ve eşkıyalık konusunun işlendiğinden bahsedilmiştir.

Ör. Ahmet Hamdi Tanpınar, ‘’Mahur Beste’’ romanında 19. yüzyılın ortalarında çözülüşü yaşayan Osmanlı’nın seçkin aile yaşamından kesitler sunmuş.

14. Olasılık (İhtimal)

  • Bir olayın gerçekleşip gerçekleşemeyeceğinin tam olarak bilinmemesidir.

Ör. Tatilde Karabük’e gidebiliriz.

  • Bu cümleden gitmeyebiliriz de anlamı çıkmaktadır. Tam bir karar verilmemiştir ve kesin bir dil kullanılmaz.

Ör. Sanıyorum o konu anlatılmadı.

Kim bilir belki yarın, belki yarından da yakın.

15. Tahmin

  • Bir eylem, olay ya da durumun nasıl gerçekleşeceği hakkında fikir yürütmektir. Burada kesin bir dil vardır ve fikir yürütülür.

Ör. Annem meraktan çatlıyordur şimdi.

Kardeşim, herhalde seni daha önce aramış.

Şu anda öğretmen derse başlamıştır.

16. Varsayım

  • Gerçekleşmemiş bir olayı, durumu gerçekleşmiş gibi kabul edip ona göre düşüncesini ortaya koymaktır.

Ör. Diyelim ki uçağa yetişemedin.

  • Burada uçağa yetişememe eylemi gerçekleşmemiştir ama bu durumun gerçekleştiğini kabul ediyor.

Ör. Farz edelim sınavı kazandın.

  • Yine kazanma olayı gerçekleşmemiş ama gerçekleşmiş gibi kabul edilmiştir.

17. Kesinlik

  • Bir yargının net olarak gerçekleştiğini veya gerçekleşeceğini ortaya koymaktadır.

Ör. Dünyadaki kuş türlerinin 513’ü sadece Türkiye’de yaşamaktadır.

Kurumumuzda sigara içmek yasaktır.

18. Tasarı

  • Gelecekte yapılması planlanan işlerin belirtildiği cümlelerdir.

Ör. Önümüzdeki ay tatile çıkmayı düşünüyorum.

  • Bu cümlede gelecek ay yapılacak bir eylemden bahsediliyor.

Ör. Bir işin altında başarıyla kalkmayı amaçlıyoruz.

19. Yakınma

  • Sızlanarak anlatmak, şikayet etmek, memnuniyetsizlik söz konusu olan cümlelerdir.

Ör. Son zamanlarda kimse haksızlıklara dur demiyor.

Gittiğinden beri hiç aramadı.

Nerede nasıl davranacağını bir öğrenebilse.

20. Hayıflanma

  • Bir kişinin herhangi bir olaydan veya yapamadığı bir işten dolayı duyulan üzüntü dile getirilir.

Ör. Zamanında bir dil daha öğrenseydim keşke.

Gençlikte bir güzel gezip eğlenmek varmış.

Öğrencilik yıllarımı istediğim gibi yaşayamadım.

  • Bu örneklerde de görüldüğü üzere daha önce yapamadığı şeyler için üzülme söz konusudur.

21. Pişmanlık

  • Yapılan bir hata veya yanlış sonucunda duyulan üzüntü.

Ör. Keşke ona bu sözleri söylemeseydim.

Bu arabayı almamız bir hataydı.

Ona dün akşam boşu boşuna kızdım.

  • Örnek cümlelerimizde görüldüğü gibi yapılmış, eylem gerçekleştirilmiş fakat bu yaptığı şeyden dolayı bir üzüntü duyulması söz konusudur.

22. Sitem

  • Bir kimsenin yaptığı bir hareketten dolayı duyulan üzüntünün, kırgınlığın dile getirilmesi.

Ör. Davete bir beni çağırmamışsın.

Bir yudum mutluluğu bize çok gördünüz.

23. Küçümseme

  • Değer vermemek, önemsememek, küçük görmek anlamına gelen cümlelerde söz konusudur. Bu cümleler niteldir.

Ör. O da güya okuyacak da adam olacak.

Bu şiiri dedem de yazar.

Birkaç soru çözmeyle sınavı kazanacağını sanıyor.

24. Azımsama

  • Bir şeyin miktarca az olduğunu, yetersiz görüldüğünü ifade eden cümleler. Bu cümleler nicel cümlelerdir, miktar ve sayı belirtilir.

Ör. Aldığı maaş, evin ihtiyaçlarını karşılayamıyor.

Bu odaya bu kadar kişi nasıl sığabiliriz ki!

Günlerdir çalışıyorsun, ne kadar az iş yapmışsın.

25. Kanıksama

  • Çok tekrarlanma nedeniyle etkilenmez olmak, alışmak.

Ör. Devamlı nasihat dinleyen Selami’ye hiçbir söz fayda etmiyordu.

Sürekli dayak yiyen çocuk artık buna aldırış etmiyordu.

26. Yadsıma

  • İnkar etmek.

Ör. Bütün bu dediklerini ben mi yapmışım?

Kim demiş Süheyla’ya vurulmuşum diye?

27. Değerlendirme

  • Bir yapıt, sanatçı, olay ile ilgili olumlu ya da olumsuz yargıda bulunmak. Bu cümleler somut anlam özelliği taşır.

Ör. Konuları açık ve anlaşılır bir dille ele almış.

  • Burada olumlu bir değerlendirme vardır ama somuttur.

Ör. Kimi öyküleri, öykü olmaktan çok köse yazısıdır.

  • Burada olumsuz bir değerlendirme vardır.

28. Öz Eleştiri

  • Kişinin kendisine ait özellikleri ve kendisiyle ilgili konu ve durumları eleştirmesidir.

Ör. Kaç yaşına geldim hala güzel yazmayı öğrenemedim.

  • Burada kendisiyle alakalı durum eleştirilmiştir.

TYT Türçe Ana Sayfa

KPSS Türkçe Ana Sayfa