DEĞİŞEN DÜNYADA DEĞİŞEN OSMANLI

2. Ünite: Miras ve Kültür

4. Bölüm: Değişen Dünyada Değişen Osmanlı

Lale Devri (1718-1730) Yenilikleri

1718 Pasarofça Antlaşması ile başlayıp 1730 Patrona Halil İsyanı ile sona eren döneme Lale Devri denir. Lale Devri padişahı III. Ahmet, Sadrazamı Damat İbrahim Paşa’dır.

Yenilikler

  • Avrupa’ya ilk kez elçiler gönderildi.
  • Fransa’ya elçi olarak gönderilen Yirmisekiz Çelebi Sait Efendi ve İbrahim Müteferrika ilk devlet matbaasını kurdular.
  • Çini ve kumaş fabrikaları açıldı.
  • İlk kez çiçek aşısı uygulandı.
  • Arapça eserler Türkçeye çevrildi.

BİLGİ NOTU: Lale devrinde ilk kez batı örnek alınarak ıslahat(yenilik)lar yapılmıştır. Lale Devri’nin ilk mimari eserlerinden biri III. Ahmed Çeşmesi’dir.

III. Selim (1789-1807) Dönemi Yenilikleri:

  • Avrupa’ya ilk kez sürekli elçiler gönderildi.
  • Nizam- Cedit adıyla yeni bir ordu kuruldu.
  • Mühendishane-i Berri Hümayun (Kara Mühendishanesi) kuruldu.
  • Yerli malı kullanması özendirildi.

II. Mahmut (1808-1839) Dönemi Yenilikleri:

  • Yeniçeri Ocağı’nı kaldırılmıştır. Bu olaya Vaka-i Hayriye (Hayırlı olay) denir. 
  • Asakir-i Mansure-i Muhammediyye ordusu kurulmuştur. 
  • Takvimi Vekayi adlı ilk resmi gazete çıkarıldı. 
  • Askeri amaçlı ilk nüfus sayımı yapıldı. 
  • İlköğretim zorunlu hale getirildi.

Tanzimat Dönemi (1839-1876): Tarihimizde Tanzimat Fermanı ile başlayıp I. Meşrutiyet’in ilanına kadar süren döneme Tanzimat Dönemi denir. Tanzimat Fermanı ile Osmanlı tarihinde yeni bir devir başlamıştır. Tanzimat ile devletin siyasi, sosyal, askerî ve kültürel alanlarda kötüye gidişini önlemek amacıyla daha geniş kapsamlı yenilikler yapılmıştır. Tanzimat Fermanı’na 3 Kasım 1839’da Gülhane Parkı’nda halka okunduğu için “Gülhane Hatt-ı Hümayun’u” da denir.

Islahat Fermanı: 1856 yılında Islahat Fermanı ilan edilmiştir. Bu fermanla yabancı devletlerin ülkenin iç işlerine karışmasını önlemek ve azınlıkların devlete bağlılıklarını kuvvetlendirmek amaçlanmıştır.

Tanzimat Sonrası Ekonomik Alandaki Değişimler: Tanzimat sonrasında Osmanlı Devleti’nde birçok alanda olduğu gibi ekonomik alanda da değişimler yaşanmıştır. Özellikle 1838’de imzalanan Balta Limanı Ticaret Anlaşması ile yabancıların serbestçe ticaret yapabilmelerine imkân sağlanmıştır. Bunun sonucu yabancı sermaye yatırımları Osmanlı ekonomisini olumsuz etkilemiştir.

1881 yılında Osmanlı Devleti’nin dış borçlarını ödeyememesi üzerine Duyun-u Umumiye İdaresi (Genel Borçlar) kurulmuştur.

Memleket sandıkları 1883’te aynı amaçlar doğrultusunda “Menafi Sandıkları”na dönüştürülmüştür. 15 Ağustos 1888’de Menafi Sandıkları’nın yerine Ziraat Bankası resmen kurulmuş, o tarihte faaliyette bulunan Menafi Sandıkları da banka şubelerine dönüştürülerek faaliyete başlamıştır. 1888’de Ziraat Bankası kurulmuştur.

Abdülmecit (1839-1860) Dönemi Yenilikleri:

  • 1840’ta Posta Nezareti(Bakanlık) kuruldu, ilk postaneler açıldı.
  • 1851 yılında ulaşımı düzenli hale getirmek için Şirket-i Hayriye (vapur işletme şirketi) kuruldu.
  • 1854 yılında telgraf kullanıldı.
  • 1856 yılında ilk demiryolu İzmir-Aydın hattına yapıldı.

II. Abdülhamit (1876-1909) Dönemi Yenilikleri:

  • Ziraat Bankası kuruldu.
  • Darülaceze kuruldu.

2. Ünite: Kültür ve Miras Konuları TAMAMI