Fiiller

Fiiller

1. ANLAMLARINA GÖRE FİİLLER

a. İş (Kılış) Fiilleri: Nesne olabilen eylemler olup ‘’Neyi’’ sorusuna cevap verir ve fiilin başına ‘’onu’’ getirilebilir.

  • Abimin kalemlerini kalem kutusuna koydu.
  • Annem, oda havasız olduğu için pencereyi açtı.

b. Durum Fiilleri: Kişinin o anki durumunu bildirir ve nesne almazlar (neyi, onu)

  • Otobüs hemen bir sokak aşağıda durdu.
  • Odaya girince kendisine gösterilen yere oturdu.

c. Oluş Fiilleri: Bir durumdan başka bir duruma geçişi bildiri ve öznenin iradesi dışında gerçekleşir. Nesne almaz yani ‘’neyi’’ ve ‘’onu’’.

  • Annem yaşlandıkça saçları da ağardı.
  • Ağaçlar sulanmayınca yaprakları sarardı.

2. Çekimli Fiil

Bir iş, oluş, kılış ya da durumu kişi ve zamana bağlayarak oluşturulan sözcüklerdir. Burada esas unsurlar fiil ve kip anlamı olmalıdır, kişi çekimi yapılabilmelidir aynı zamanda olumsuz da olabilmelidir.

a. Haber Kipi: Bu kiplerde zaman anlamı olur, zaman belirtir.

  • Şimdiki zaman: -yor, -(i)yor
  •    Gelecek zaman: -ecek, -acak
  •    Geniş zaman: -r, -ar, -er
  •    Geçiş zaman: di’li yani görülen ve miş’li yani duyulan geçmiş zaman olarak ayrılır.

b. Dilek Kipi: Zaman bildirmez fakat fiile farklı anlamlar katar.

  • Gereklilik kipi: -meli, -malı
  • İstek kipi: -e, -a
  •   Koşul kipi: -se, -sa
  •   Emir kipi: Eksizdir.

3. Fiillerde Anlam Kayması

  • Bir kipin kendi anlamı dışında, başka bir kipin anlamını verecek şekilde kullanılmasıdır.
  • Haftaya yanına geliyorum. Gelecek zamandan bahsederken şimdiki zaman kipi kullanılmkış
  • Yarın Taksim Meydanı’na gideriz.  Gelecek zamandan bahsederken geniş zaman kipi kullanılmış.

4.  Fiillerde Yapı:

a. Basit Fiiller:

** Yapım eki almamış fiillerdir yani sözcük kök halinde olmalı fakat çekim eki(kişi veya kip) alabilir.

  •   Konuşuyorsunuz-> konuş-u-yor-sunuz
  •    Görecek-> gör-ecek

b. Türemiş Fiiller:

** Yapım eki almış fiiller.

  • Anlattım-> Anla-t-tı-m. Burada ‘’t’’ yapım ekidir.
  • Sevdirmiş-> Sev-dir-miş. Burada ‘’dir’’ yapım ekidir.

c. Birleşik Fiil:

ı. Yardımcı Fiille Kurulanlar: Etmek, eylemek, olmak, kılmak.

  • Yıllar önce ülkesini terk etti.
  • Seni öldürmeyen şey güçlü kılar.

ıı. Anlamca Kaynaşmış: Deyimler, deyimleşmiş, ikisi de bir araya geldiğinde anlamlarını yitirirler.

  • Gözden düşmek.
  •   Dile getirmek.
  • Kural koymak.
  • Vazgeçmek, başvurmak, elvermek, alıkoymak..

ııı. Kurallı Birleşik Fiiller:

1. Yeterlik Fiili: Eyleme ‘’-e bilmek’’ getirilerek oluşturulur.

  • Bu baklavayı ben de yapabilirim.
  • Hafta sonu sinemaya gidebiliriz.

2. Tezlik Fiili: Eyleme ‘’-i vermek’’ eki getirilmesiyle oluşturulur.

  • Buz gibi suya bir anda giriverdi.
  •    Sen ilk önce şu işi yapıver sonra konuş.

3. Sürerlik Fiili: Eyleme ‘’-a kal, -a dur, -a gel’’ ekleri getirilerek oluşturulur. Burada eylemler devam eder.

  • Bakakaldım geminin ardından.
  • Siz gidedurun, ben size yetişirim.
  • İyi bir oyuncu olduğu söylenegelir.

4. Yaklaşma Fiili: Bir eyleme az kalsın, hemen hemen, neredeyse anlamı katacak olan ‘’-a yaz’’ gelmesiyle oluşur.

  •   Yolda yürürken düşeyazdım.
  •   Dünkü olayda öleyazdı.

Ek Fiil:

– Ek fiilin 2 görevi vardır:

1. Görev:

  • İsim soylu sözcükleri yüklem yapar.
  • Bir cümlenin yüklemi isimse orada mutlaka ek eylem vardır.

Örnek:

  • Kırk beş yıllık eşine hala çok aşıkmış.

Burada yüklem ‘’aşıkmış’’ : aşık -> isim , -mış -> ek-fiil

Burada isim soylu sözcük ek-fiille yüklem olmuştur.

  • Senmişsin diş macununu diş macununu ortasından sıkan.

Burada yüklem ‘’senmişsin’’ : sen –> isim , -miş -> ek-fiil

  • İkimiz bir fidanın güller açan dalı gibiyiz.

Burada yüklem ‘’gibiyiz’’ : gibi -> isim , -yiz -> ek fiil

2. Görev:

  • Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar.
  • Fiil +kip + kip (ek fiil) + şahıs eki.

Örnek:

  • Kovanın içindeki soğuk suyla birbirimizi ıslatıyorduk.

Burada yüklem ‘’ıslatıyorduk’: Islat -> fiil , -yor -> 1. kip , -du -> ek-fiil

Basit zamanlı fiil birleşik zamanlı olmuştur.

  • İşin bitince hemen eve gitmeliymişsiniz.

Burada yüklem ‘’gitmeliymişsiniz’’ : gitmeli -> fiil ,-meli -> kip , -miş -> ek fiil

TYT Türçe Ana Sayfa

KPSS Türkçe Ana Sayfa