İnsanı Yaşat ki Devlet Yaşasın

2. Ünite: Kültür ve Miras

2. Bölüm: İnsanı Yaşat ki Devlet Yaşasın

Şeyh Edebali’nin Osman Bey’e nasihati

Ey oğul! Sabretmesini bil. Vaktinden önce çiçek açmaz. Şunu da unutma, insanı yaşat ki devlet yaşasın!

Ey oğul! Ananı, atanı say. Bereket büyüklerle beraberdir. Bu dünyada inancını kaybedersen yeşilken çorak olur, çöllere dönersin. Azminden dönme. Çıktığın yolu, taşıyacağın yükü iyi bil. Her işin gereğini vaktinde yap. İnsanı yaşat ki devlet yaşasın! Açık sözlü ol. Her sözü üstüne alma. Gördüğünü söyleme, bildiğini bilme.

Anadolu’nun Manevi Mimarları

Abdalân-ı Rum: Askerlerden önce fethedilecek bölgeye gidip halkın gönlünü kazanan gönüllü dervişlere denir. Bursa’nın fethinde Buhara’dan gelen dervişlerin de önemli roller üstlendiği söylenir. Bursa kuşatmasında susuzluktan perişan olan askerlere ayran dağıtarak susuzluklarını gideren Doydu Baba, askerlerin morallerini yükseltmeye çalışan Abdal Murad gibi şahsiyetler buna örnek verilebilir.

Bacıyan-ı Rum: Anadolu’nun savunması için savaşlara katılan, kültürel, sanatsal, sosyal ve ekonomik alanlarda önemli katkılar sağlayan kadınlara denir. Fatma Bacı Ahilik Teşkilatının kurucusu Ahi Evran’ın eşidir. Dünyada ilk örneklerden biri olan ve kadınlardan oluşan bir sivil toplum örgütü kurmuştur.

Gaziyân-ı Rum: Vatan uğruna canını bile vermekten çekinmeyen gazi ve alpler gaza ve cihat ruhu ile hareket eden kahramanlara denir. Orhan Bey zamanında da Konuralp ve Akçakoca bunlara örnek verilebilir.

İSTANBUL’UN FETHİ

Sebepleri:

  • Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’deki toprakları arasında kopukluk olması 
  • Bizans’ın Osmanlı topraklarına saldırması 
  • Bizans’ın Osmanlı şehzadelerini kışkırtarak iç karışıklar çıkarması 
  • Bizans’ın diğer Anadolu beyliklerini Osmanlı’ya karşı kışkırtması 
  • Bizans’ın Avrupa devletlerini Osmanlı’ya karşı kışkırtması
  • İstanbul’un kara ve deniz ticareti için önemli konumda olması
  • Hz. Muhammed’in (S.A.V) İstanbul’u fethedecek olan komutanı kutlamış olması

Fetih İçin Yapılan Hazırlıklar: 

  • Boğazın Avrupa yakasına Rumeli (Boğazkesen) Hisarı yapıldı. 
  • Şahi denilen büyük toplar döktürüldü. 
  • 400 parçadan oluşan donanma kuruldu. 
  • Komşu ülkelerle anlaşma yapılarak sınır güvenliği sağlandı.
  • Balkanlara ordu gönderilerek dışarıdan gelecek tehlikeliler önlendi.

Bizans’ın Yaptığı Hazırlıklar:

  • Surlar sağlamlaştırıldı. 
  • Papa ve diğer Avrupa devletlerinden yardım istendi.
  • Haliç’in ağzı zincirlerle kapatıldı.

Fethinin Türk Tarihi Açısından Sonuçları:

  • Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’deki toprakları arasındaki bütünlük sağlandı.
  • Karadeniz ticaret Osmanlı Devleti’nin kontrolüne geçti.
  • II. Mehmet “Fatih” ünvanını aldı.
  • İstanbul Osmanlı Devleti’nin yeni “başkenti” oldu.
  • Osmanlı’nın Balkanlardaki ilerleyişi kolaylaştı.
  • Osmanlı Devleti “imparatorluk” haline geldi.
  • Osmanlı Devleti’nin İslam dünyasındaki saygınlığı arttı.

Fethin Dünya Tarihi Açısından Sonuçları:

  • Bizans (Doğu Roma) yıkıldı.
  • Ortaçağ kapandı, Yeniçağ başladı. Topun kullanılmasıyla derebeylerin şatoları yıkıldı, feodalite zayıfladı, merkezi krallıklar güçlendi.
  • Doğu ticaret yolları (İpek ve Baharat Yolu) Türklerin eline geçince Avrupalılar yeni ticaret yolları aramaya başladılar. Böylece Coğrafi keşifler başlamış oldu.
  • Fetihten sonra İtalya’ya kaçan Bizanslı bilgin ve sanatçılar “Rönesans‘ın” başlamasında etkili oldu.

İstimalet Politikası: Osmanlı Devletinin fethettiği topraklar üzerinde ve o bölgelerin halkına karşı kalıcı hakimiyet için uyguladığı politikalara denir.

İstimalet Politikanın amacı: Fethedilen topraklardaki insanların devlete olan bağlılıklarını güçlendirmektir.

İstimâlet Siyasetinin Aşamaları:

  • Fetih öncesi hazırlık
  • Fetih sonrası halkın alıştırılması
  • Adil yönetim anlayışı
  • Halka tanınan din, dil ve kültürel özgürlükler

Ahidname: Osmanlı sultanları yeni fethedilen yerlerde halkın güvenini kazanmak için can ve mal güvenliği garantisi veren yayımladığı belgeye denir.

Fatih Dönemi Denizlerde Fetihler:

Ege Adaları’nın Fethi: Limni, Midilli, Gökçeada, Eğriboz Trabzon’un Fethi: Cenevizlilerden Amasra; Candaroğullarından Kastamonu ve Sinop; Bizans’a mensup Komnenlerden Trabzon’u (1461) aldı.

Kırım’ın Fethi: Cenevizlilerden Kırım alınarak Osmanlı Devleti’ne bağlandı. (1475) Kırım’ın fethi ile Karadeniz Türk gölü haline geldi.

Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi

Memlüklülerle 1516’da Mercidabık ve 1517’de Ridaniye Savaşı’yla Mısır Osmanlı’ya bağlandı.

Sonuçları:

  • Mısır, Suriye ve Arap Yarımadası Osmanlının eline geçti.
  • Hindistan’dan gelen Baharat Yolu Osmanlı’nın kontrolüne geçti.
  • Kutsal emanetler İstanbul’a getirildi.
  • Halifelik Osmanlı’ya geçti ve Yavuz Sultan Selim ilk Osmanlı halifesi oldu.
Preveze Deniz Savaşı: (1538) Kanuni Sultan Süleyman

Sebebi: Osmanlı’nın Akdeniz’deki hakimiyetini genişletmesinin Avrupalılara verdiği endişedir.

Savaş yapan devletler: İspanya, Venedik, Papalık, Malta.

Komutanı: Barbaros Hayrettin Paşa.

Kıbrıs’ın Fethi: (1571) II. Selim

Sebebi: Korsanları Osmanlı gemilerine zarar vermesi Sonuç: Kıbrıs’ın fethiyle Akdeniz Osmanlı hakimiyetine girerek Osmanlı ticaret güvenliği sağlanmıştır.

İnebahtı Savaşı (1571) II. Selim

Sonuç: Osmanlı Devleti yenildi. Osmanlı’nın denizlerdeki ilk ve tek yenilgisidir. Sokullu Mehmet Paşa’nın sözü: “Biz sizden Kıbrıs’ı almakla kolunuzu kestik; siz ise İnebahtı’da donanmamızı yakmakla sakalımızı kestiniz. Unutmayın ki kol bir daha yerine gelmez ama sakal eskisinden gür çıkar.” dedi.

Girit’in Fethi (1669): IV. Mehmet

25 yıl kuşatmadan sonra fethedildi. Yükselme döneminde fethedilemeyen tek adadır. Duraklama döneminde fethedilmiştir.

Osmanlı’da Millet Sistemi

Osmanlı Devleti’nin sınırları içinde farklı ırklara ve dinî inançlara sahip insanlar yaşamıştır. Osmanlı Devleti’ndeki bu çok kültürlülük, Osmanlı millet sisteminin de temelini oluşturmaktadır. “Millet Sistemi” adı verilen bu anlayışta devlet doğrudan vatandaşlarla ilişki kurmamış her bir vatandaşın mensubu olduğu milleti ve o milletin dinî liderini muhatap almıştır. Bu sayede günümüzde devlet tarafından sağlanan eğitim, din, hukuk ve sosyal hizmetler gibi hizmetlerde dinî topluluklar birer aracı ve kolaylaştırıcı olarak kullanılmıştır.

2. Ünite: Kültür ve Miras Konuları TAMAMI