İslam Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı

İSLAM ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI

İLK ESERLER

Kutadgu Bilig

  • 1069-1070 yılları arasında Yusuf  Has Hacip tarafından yazılmıştır.
  • “Mutluluk Veren Bilgi” anlamındadır.
  • Hakaniye lehçesi ile yazılmış didaktik bir eserdir.
  • İslamiyet etkisindeki ilk yazılı üründür.
  • Aruz ölçüsüyle, mesnevi biçiminde yazılmıştır.
  • İnsanlara mutluluğu elde edebileceği doğru yolu göstermek ve hükümdara siyasi öğütlerde bulunmak için yazılmıştır.
  • Devlet yönetimi hakkında düşünce ve öğütler içerdiği için bir siyasetname özelliği taşır.
  • Alegorik bir eserdir.

Divan ü Lügat-it Türk

  • 1072-1074 yıllarında Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılmıştır.
  • Eserin amacı Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin zengin bir dil olduğunu göstermektir.
  • Türkçe-Arapça bir sözlük niteliğindedir.
  • Türkçenin ilk sözlüğü olup dil bilgisi kitabıdır.
  • Bu eserde Türk milleti, Türk boyları, Türkçe, Türk folkloru, Türklerin yaşayış tarzı hakkında birçok bilgiye yer verilmiştir.
  • Eserde İslamiyet öncesi sav, sagu, koşuk ve destan türünün örneklerini de içinde barındırır

Atabetü’l Hakayık

  • 12. yüzyılda Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılmıştır.
  • Anlamı “Hakikatlerin Eşiği”dir.
  • Hakaniye lehçesi ile yazılmış olan bu eser, Arapça ve Farsça kelimelerden de sıkça yararlanmıştır.
  • Eserde konu ilmin önemi, alçakgönüllülük, nefis terbiyesi, cömertlik, kibir üzerine yazılmıştır.
  • Ölçüsü aruzdur.

Divan-ı Hikmet

  • Bu eser Ahmet Yesevi tarafından 12. yüzyılda yazılmıştır.
  • Ahmet Yesevi’nin “hikmet” adını verdiği bu eser; dini-tasavvufi şiirlerini bir araya getirdiği bir eseridir.
  • Hakaniye Lehçesi ile yazılmıştır.
  • Nazım birimi dörtlüktür olmakla beraber  hece ölçüsü ile yazılmıştır.
  • Konusu: İslamiyet’in esasları, tasavvuf, güzel ahlak, kıyamet halleri, peygamberlerin mucizeleri, evliyaların menkıbeleri anlatılmıştır.
  • Anlatım lirik ve didaktik özellikler taşır; şiirlerde yalın bir dil ile  canlı bir üslup kullanılmıştır.

Dede Korkut Hikâyeleri

  • Halk hikâyelerine geçişin en önemli örneğidir.
  • 12 adet hikâyeden oluşur ve bu hikâyeler birbirinden bağımsızdır.
  • Bu hikâyelerde genellikle Oğuz Türklerinin yaptığı savaşlar, Oğuz boyları arasındaki anlaşmazlıklar, iç ve dış savaşlar anlatıldığından üslup destansı bir şekildedir.
  • Yalın bir Türkçe ile yazılmıştır.
  • Dede Korkut her hikâyede ortaya çıkar, sorunları giderir ve  dua ederek bu hikâyeyi bitirir.
  • Bu eseri önemli kılan özellikler şunlardır: Müslüman Oğuzların İslamiyet’e geçiş süreci, kadına verdikleri değer, Orta Asya’daki Türklerin yaşayışı hakkında bilgiler vermesi.

AYT Edebiyat Ana Sayfa