Kültür ve Miras

2. Ünite: Kültür ve Miras

BEYLİKTEN CİHAN DEVLETİNE

OSMANLI DEVLETİ (1299-1922):

Osmanlı Devleti’ni kuranlar Oğuzların Kayı boyundandır. Osman Gazi tarafından Söğüt ve Domaniç’te 1299 yılında kurulmuştur.

Söğüt ve Domaniç Bölgesinin Yurt Seçilmesinin Sağladığı Faydalar

  • Osmanlının yurt edindiği toprakların Bizans İmparatorluğu‘nun büyük kent ve kasabaları ile komşu olması ve önemli ticaret yolları üzerindeki bu şehirler ile yapılan ticaretten Osmanlı Beyliği’nin önemli gelir elde etmesi (Ekonomik)
  • Osmanlı Beyliği kurulduğu sırada Anadolu’da ve Balkanlarda güçlü devletlerin olmaması sebebiyle Osmanlı Beyliği’nin büyümesini kolaylaştırması ve Bizans İmparatorluğu’nun iç karışıklıklarla uğraşması (Siyasi)
  • Osmanlı Devleti ise bulunduğu konumun sağladığı avantaj ile mücadelesinin çoğunu komşusu olan Bizans Devleti ile yapmıştır. (Coğrafi Konum)

Osmanlı Devleti’nin Kısa Sürede Büyümesinin Sebepleri:

  • Kurulduğu bölgenin coğrafi konumu
  • Bizansın güçsüz durumda olması
  • Balkanlarda siyasi birliğin olmaması
  • Hoşgörülü ve adil bir politika izlenmesi
  • Fethedilen yerlere Türk ailelerinin yerleştirilmesi (iskan politikası)
  • Türk beylikleri ile iyi ilişkiler kurulması
  • Merkezi otoriteye önem verilmesi
  • Üstün yetenekli padişahların yetiştirilmesi
  • Ahilerin desteğinin alınması

Osman Gazi (1281-1324)

  • Bizans’ı Koyunhisar Savaşında yendi.
  • Yarhisar, İnegöl, Yenişehir ve Bilecik’i aldı.
  • İlk bakır parayı bastırdı.

Orhan Gazi (1324-1362)

  • Bizans’ı Maltepe (palekanon) Savaşı’nda yendi. (1329)  İznik, İzmit’i aldı.
  • Bursa’yı alarak başkent yaptı. (1326) 
  • Karesioğullarını alarak beyliğin donanması ile denizciliğe başladılar ve Rumeli’ye geçtiler. 
  • İznik’te ilk medreseyi kurdular. 
  • İlk divan teşkilatını kurdular.
  • Yaya ve Müsellem adıyla ilk orduyu kurdu. 
  • İlk gümüş parayı bastırdı.

BİLGİ NOTU: Osmanlı’nın Bizans’a yardımının karşılığı olarak Bizans’ın Gelibolu’daki Çimpe Kalesi‘ni Osmanlı’ya vermesiyle Rumeli’ye geçiş yapıldı.

İskan Politikası

İskan: Osmanlı’nın Rumeli’de fethettiği yerlere Türk ailelerini yerleştirmesine denir.

İskan politikasının amaçları:

  • Anadolu’daki göçebe Türkmenleri yerleşik hayata geçirmek
  • Fethedilen yerleri Türk yurdu haline getirmek
  • Fethedilen yerde kalıcı hâkimiyeti sağlamak
  • Arazileri tarıma açarak üretimi ve vergi gelirlerini artırmak
Toplumsal ve Ekonomik Yapı

Reaya: Osmanlı Devleti’nde yönetici ve askerî sınıf dışında kalan kesime reaya denir. Tüccarlar, esnaflar, köylüler ve konargöçerler bu gruba girer.

Ahilik: Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Anadolu’da yaşayan halkın sanat, ticaret, ekonomi gibi çeşitli meslek alanlarında yetişmelerini sağlayan, onları ahlaki yönden yetiştiren, çalışma yaşamını iyi insan meziyetlerini esas alarak düzenleyen sosyal yapıdır. Ahiliğin günümüzdeki karşılığı Esnaf ve Sanatkar Odalarıdır.

Osmanlı Devletinin Geçim Kaynakları:

  • Tarım ve hayvancılık
  • Ticaret yolları üzerindeki kervanlardan alınan vergiler
  • Ticaret yolları üzerindeki pazarlardan alınan vergiler

I. Murat (1362-1389)

  • Edirne ele geçilerek başkent yapıldı. (1363)
  • Haçlı ordusuyla Sırpsındığı Savaşı yapıldı.
  • Haçlılarla I. Kosova Savaşı yapıldı.
  • I.Murat bu savaşta şehit düştü. Devşirme sistemi ile Yeniçeri Ocağı adlı orduyu kurdu.

Osmanlı Devleti’nde Askerî Yapı

Osmanlı Devleti’nin sınırlarının kalıcı ve hızlı olarak genişlemesinde askerî teşkilat önemli rol oynamıştır. Osman Gazi Söğüt’e yerleştiğinde ilk fetihleri gönüllü askerler ile yapmıştır. Orhan Bey zamanında ise yaya ve müsellem adıyla ilk düzenli ordu kurulmuştur. Ancak fetihlerin devamlılığı ve toprakların güvenliği için daha çok askere ihtiyaç vardı.

Devşirme Sistemi: Çocukların askerler tarafından ailenin rızasıyla köyden alınarak Anadolu’da bir Türk ailenin yanına yerleştirilmesi, daha sonra başkentte Acemi Ocağı’nda askerlik eğitimi almasına Devşirme Sistemi denir.

OSMANLI ORDUSU

Eyalet Askerleri

  • Tımarlı Sipahiler
  • Azaplar
  • Akıncılar

Kapıkulu Askerleri

a- Kapıkulu Piyadeleri

  • Acemi Ocağı
  • Yeniçeri Ocağı
  • Cebeci Ocağı
  • Topçu Ocağı
  • Top Arabaları Ocağı

b- Kapıkulu Süvarileri

  • Sipahi
  • Silahtar
  • Sağ Garipler
  • Sol Garipler
  • Sağ Ulufeciler

Yardımcı Kuvvetler

  • Bağlı Beyliklerin ASkerleri

Tımarlı Sipahiler: Osmanlıların en önemli askeri kuvvetidir. Tımar sahipleri kendilerine verilen dirliğin geliri karşılığında asker yetiştirirdi. Cebelü denilen silahlı ve zırhlı asker yetiştirirdi. Barış zamanında bulunduğu yerin güvenliğini sağlar, savaş zamanında bağlı bulundukları Sancakbeyi ve Beylerbeyi’nin emrinde savaşa katılırlardı.

Tımar Sisteminin Yararları

  • Toprak işlenmiş ve üretimde süreklilik sağlanmıştır.
  • Hazineye yük olmadan güçlü bir ordu oluşturulmuştur.
  • Merkeze uzak bölgelerde, devlet otoritesi sağlanmıştır.
  • Vergi toplamak kolaylaşmıştır.

BİLGİ NOTU: Tımar sistemi 1839’da Tanzimat Fermanı ile kaldırılmıştır.

Akıncılar: Sınır boylarındaki atlı birliklerdir. Orduya öncülük etmek, düşman birlikleri hakkında istihbarat bilgileri toplamak görevleriydi.

Yeniçeri Ocağı: Savaş zamanında padişahın yanında yer alır, barış zamanı padişahı korurlar ve İstanbul’un güvenliğini sağlarlardı.

Cebeci Ocağı: Orduya ait silahların yapımı, bakımı ve korunmasından sorumluydu.

Topçu Ocağı: Savaş meydanında topları döken ve kullanan ocaktır.

Top Arabacıları: Topçu ocağının yaptığı topları savaş alanına taşıyan ocaktır.

Sipahi: Osmanlı’nın ağır süvari sınıfıdır.

Silahtar: Padişah, vezir gibi devlet büyüklerinin silahlarının bakımından sorumlu kişidir.

Osmanlı Donanması (Deniz Kuvvetleri):

Karesi Beyliği’nin Osmanlı’ya katılması ile Karesi Beyliği’nin donanmasından yararlanılmıştır. Donanma başkomutanına Kaptan-ı Derya veya kaptan paşa denirdi. Deniz askerlerine Levent denirdi. En önemli Kaptan-ı Derya Barbaros Hayrettin Paşa’dır. Osmanlı donanması 1770 yılında Çeşme’de, 1827 yılında Navarin’de, 1853 yılında Sinop’ta Ruslar tarafından yakılmıştır.

DİVANI HÜMAYUN (BAKANLAR KURULU)
  • Sadrazam (Başbakan)
  • Vezirler (Devlet Bakanı)
  • Kazasker (Adalet Bakanı)
  • Reisül Küttap (Dış İşleri Bakanı)
  • Nişancı: Özel Kalem
  • Defterdar (Maliye Bakanı)

Divanı Hümayun: Padişah başkanlığında toplanan askeri, siyasi, idari, hukuki ve mali işlerin görüşüldüğü ve karara bağlandığı kuruldur. Günümüzdeki karşılığı Bakanlar Kuruludur.

Sadrazam: Padişahın vekilidir, padişahtan sonra en yetkili kişidir. Günümüzdeki karşılığı Başbakandır.

Vezirler: Paşa unvanını kullanan, bakanlık ve valilik görevini yerine getiren kişidir. Günümüzdeki karşılığı Devlet Bakanlığıdır.

Kazasker: Kadı ve müderrislerin atama ve tayin işlerini yapan, devleti ilgilendiren davalara bakan kişidir. Günümüzdeki karşılığı Adalet Bakanıdır.

Reis’ül Küttap: Padişah fermanlarına uygun olarak emirleri yazan, yabancı devletlerden gelen mektupları tercüme edip cevap veren kişidir. Günümüzdeki karşılığı Dışişleri Bakanıdır.

Nişancı: Padişahın yazılarına imza(nişan)’sını koyan, tuğrasını çeken, arazi kayıtlarını tutan kişidir. Günümüzdeki karşılığı Devlet İşleri Özel Kalem Müdürüdür.

Defterdar: Maliye işlerine bakan, gelir ve gideri ayarlayarak bütçe yapan kişidir. Günümüzdeki karşılığı Maliye Bakanlığıdır.

Yıldırım Beyazıt (1389-1402)

Ankara Savaşı

Yıldırım Bayezid ile Timur arasında Ankara yakınlarındaki Çubuk Ovası’nda yapılan savaşta Yıldırım Beyazıt yenildi.

Ankara Savaşı’nın Sonuçları:

  • Osmanlı Devleti dağılma tehlikesi geçirerek taht kavgaları dönemi (Fetret Devri) başlamıştır.
  • Anadolu Türk Birliği bozuldu, Türk beylikleri yeniden kuruldu.
  • Bizans’ın yıkılması ve İstanbul’un fethi gecikti.

Fetret Devri (1402-1413):

Yıldırım Beyazıt’ın Ankara Savaşı’nda yenilmesiyle kardeşler arasındaki 11 yıl süren taht kavgalarına Fetret Devri denir. Fetret Devrine 1413 yılında Mehmet Çelebi son vermiştir. Bu yüzden Mehmet Çelebi 2. kurucu sayılmıştır.

II. Murat (1421-1451)
  • Haçlarla Varna Savaşı (1444) yapıldı.
  • Haçlılarla II. Kosova Savaşı (1448) yapıldı.

BİLGİ NOTU: II. Kosova Savaşı ile Osmanlıların Balkanlardaki hakimiyeti kesinleşti ve Türkleri Balkanlar’dan atma ümidi kalmadı.

Beylikten Cihan Devletine Konu Anlatım

2. Ünite: Kültür ve Miras Konuları TAMAMI