Noktalama İşaretleri

1. Nokta

– Cümlenin sonuna konur.

– Bazen kısaltmalara konur: Dr. (doktor), Prof. (profesör), İng. (İngilizce)…

– Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden oluşur:

1. a. A.

2. b. B.

 – Arka arkaya sıralanan, virgülle veya çizgi ile ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakama konur: 5, 6 ve 7. sayfalar ödev.

– Gün, ay, yıl olmak üzere tarihlerin ayrılmasında konur: 23.04.1984 , 10.X.1923

Not: Bazen tarihlerde ay adları ile yazıyoruz. Burada araya nokta konulmaz: 15 Mayıs 1987, 12 Ocak 1994.

– Saat ve dakika gösteren sayıları ayırmak için konur: Otobüs 12.15’te kalktı.

– Kitap, dergi vb.nin künyelerinin sonuna koyulur: Agah Sırrı Levend, Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri, TDK Yayınları, Ankara, 1969.

– Dört ve dörtten çok basamaklı sayılar okunması için üçlü olarak ayrılır. Bu ayrımlara nokta konur: 93.992.738, 5.457.854, 5.048

– Matematikte çarpma işaretinin yerine konur: 3.5=15, 9.4=36

– Genel ağ adreslerinde kullanılır: www.rasitgokhansucu.com.tr

2. Virgül

– Birbiri ardınca sıralanan eş kelime ve kelime gruplarının arasına konur: Genel, soyut, objektif kurallar vardır. Fırtınadan, soğuktan, karanlıktan ve biraz da korkudan sonra bu sıcak, aydınlık ve sevimli odanın havasında erir gibi oldum. (Halide Edip Adıvar)

– Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır: Umduk, bekledik, düşündük. (Yakup Kadri Kocaosmanoğlu)

– Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırırken ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna kullanılır: Zemin bu kadar koyu bir kırmızıya dönüşünde, bir an için de olsa, belirginliğini yitiriverdi sivilceleri. (Elif Şafak)

– Uzun cümlelerde yüklemden uzak düzmüş özneleri belirtmek için kullanılır: Saniye Hanımefendi, merdivenlerde oğlunun ayak seslerini duyar duymaz, hasretlisini karşılamayacatılan genç kadın gibi koltuğundan fırlamış ve ona kapıyı kendi eliyle açmaya gelmişti. (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)

– Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerin sonuna konulur: İstanbul’a yarın geleceğim, dedi.

– Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimelerin arasına konulur: Akşam, yine akşam, yine akşam.

– Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlesinin bitimine konur:

– Bu akşam Adana’ya geliyor musunuz, diye sordu.

– Edebi eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonunda kullanılır:

  • Bahçe kapısını açtı. Sermet Bey’e,

* Bu anahtar köşkü de açar, dedi. (Ömer Seyfettin)

– Hitap etmek için kullandığımız kelimelerden sonra kullanırız:

  • Sevgili Babam,
  • Değerli Arkadaşım,
  • Sayın Vali,

– Kendisinden sonra gelecek olan cümleye bağlı olarak kabul, ret ve teşvik bildiren evet, peki, hayır, yok, pekala, olur, tamam, hayhay, başüstüne, öyle, hadi, elbette gibi kelimelerden sonra konulur:

  • Olur, yapalım.
  • Hayır, sizinle oraya gelemem.

– Kesirli sayılarda ayırmak için kullanılır: 15,7 , 20,33

– Metin içinde art arda gelmiş zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra konulur: Ancak yemekte bir karara varıp, arkadaşına dikkatli dikkatli bakarak konuştu.

3. Noktalı Virgül

– Virgülle karıştırılmamalı. Noktalı virgül iki cümleyi birbirinden ayırmak için kullanılır.

– Cümle içinde gruplandırmaların arasına konur: Tencere, tava, bardak mutfak; tornavida, çivi, matkap tamir malzemesidir.

– Aralarında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırırken kullanılır: Kör ölür, badem gözlü olur; kel ölür, sırma saçlı olur.

– Kendisiyle eş görevli olan kelimelerden oluşan cümlede özneyi diğerlerinden ayırmak için kullanılır: Ayşe; Mehmet ve Fatma’dan uzundur.

Not: TDK 2012’de bağlaçtan önce noktalı virgül kullanımını kaldırdı: Aslında başarılı bir öğrenci; fakat düzenli çalışmıyor.

4. İki Nokta

– İki cümleyi birbirine bağlamak için kullanılır.

– Örnek vermeden önce kullanılır ve iki noktadan sonra küçük harfle devam edilir: Şiirde yer alması gereken birçok unsur vardır: kafiye, ölçü, ritim..

– Açıklama yapmadan önce kullanılır ve iki noktadan sonra büyük harfe devam edilir: Ders çalışırken yapmamız gereken iki şey var: Odaklanmak ve belli bir programa uygun hareket etmek.

– Tırnak içindeki alıntı sözden önce kullanılır: Paul Valery: ‘’ Yüz bin okur tarafından yüz bin kez okunmak isterim.’’ demiş.

– Metinlerde konuşma çizgisinden önce kullanırız:

Mehmet Usta sorar:

* Bu topraklar yıllardır kimin?

5. Soru İşareti

– Yanıt bekleyen cümlelerde kullanılır. Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konulur: O kitabı okudun mu?

– Soru kelimesi olan her yerde kullanılmaz: Kim bilir, ne yapıyorsundur.

– Bilinmeyen yer, tarih ve durumlarda kullanılır: Yunus Emre (1240- ?), Doğum yeri:?

6. Üç Nokta

– Tamamlanmamış cümlelerin sonuna gelir: Acı acıyı, su sancıyı…

– Açıkça yazılmak istenmeyen kelime veya bölümlerin yerine kullanılır: Arabacı İ…’a yaklaştığını söylüyor.

7. Kısa Çizgi

– Ara sözlerin başına ve sonuna konur: Küçük bir sürü-dört inekle birkaç koyun-köyün girişinde duruyordu.

– Fiil kök ve gövdelerini cümlede göstermek için kullanılır: Ver-, dur-, gör-, başar-, okut-…

– Kelimelerin köklerini, gövdelerini ve eklerini birbirinden ayırmak için konur: Gör-gü-lü, durak, al-ış

– Kelimeler ve sayılar arasına, ve, ile, ila vb. anlamları vermek için kullanılır: İstanbul-Adana yolu, 3-4

8. Ünlem İşareti

– Duyguları gösteren ifade veya cümlelerin sonunda kullanılır: Eyvah! Ocak açık kalmış.

– Hitap, seslenme, uyarı gibi sözlerden sonra kullanılır: Ey Türk gençliği!

9. Kesme İşareti

– Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır: Kurtuluş Savaşı’nı

– Kısaltmalara ve sayılara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır: ÖSYM’nin, 1965’te

– Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kullanılır: Bir ok attım karlı dağın ardına düştü m’ola sevdiğimin yurduna

10. Eğik Çizgi

– Adreslerde kullanılır: Bakış Sokağı No:3/9, Üsküdar/İstanbul

– Tarihlerde kullanılır: 18/02/1995

– Şiirlerde kıtalar yan yana yazıldığında kullanılır: Bir yer var biliyorum/ Her şeyi söylemek

mümkün.

11. Tırnak İşareti

– Bir kimsenin cümlesinin olduğu gibi aktarılırken kullanılır: Meşhur bir düşünür: ‘’En verimli yağmur alın teridir.’’ der.

– Cümle içerisinde geçen eser adları tırnak içine alınır: Bugün ‘’Kendi Gök Kubbemiz adli şiiri ezberledim.

– Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır: 70-40=30

– Değeri sıfırdan küçük olan sayıları gösterirken kullanılır: Bugün hava sıcaklığı -2 derece olacakmış.

12. Uzun Çizgi

– Yazı içinde konuşan kişilerden her birinin sözlerinin basına konur:

Ayşe merakla sordu:

  • Tatil için bir plan yaptın mı?

Mehmet:

  • Evet, Paris’e gideceğim.

Not: Karşılıklı konuşmalarda tırnak ve uzun çizgi asla birlikte kullanılmaz.

13. Ters Eğik Çizgi

– Bilişim uygulamalarında art arda gelen dizinleri birbirinden ayırmak için kullanılır.

14. Yay Ayraç

– Bek bir bilgi vermek ve açıklama yapmak amacıyla, bilgisi verilmek istenen kelime veya kelimeden sonra kullanılır: Sıfatlar (isimleri niteleyen ve belirten sözcükler) konusunu geçen dönem işlemiştik.

– Hareketi ve duyguyu belirtmek için kullanılır:

  • Hasta: (Ürkek ve kaygılı) Ne yapabilirim!

– Bir kişi veya bir nesne hakkında ek bilgi verilecekse kullanılır:

  • Atatürk (1881-1938) büyük bir devlet adamıdır.
  • Ata (Sınıf Başkanı)’nın teknolojiye ilgisi beni şaşırttı.

– Bir kelimede veya cümlede, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır: Bütün gün der çalışmış (!) zavallı çocuk.

– Alıntı yapıldığında. alıntılanan cümle veya eserin kime ait olduğunu belirtirken:

  • ‘’Mal sahibi, mülk sahibi Hani bunun ilk sahibi’’ (Yunus Emre)

15. Köşeli Ayraç

– Ayraç içerisinde ayraç kullanılması gereken durumlarda yay ayraçlardan önce köşeli ayraçlar kullanılır:

  • Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı (1886-1973)] en güzel eserini Bodrum’da yazmıştır.

TYT Türçe Ana Sayfa

KPSS Türkçe Ana Sayfa