Sözcük Türleri

SÖZCÜK TÜRLERİ

A. YÜKLEMİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLE
  • Yüklemi ayrıt etmede yardımcı olacak bir yol var. Eğer yüklem isimse ‘’değil’’ ile olumsuz yapılırken fiil cümleleri ‘’-me, -ma’’ olumsuzluk eki ile olumsuz yapılır.

1. İsim Cümlesi:

  • Ayşe bugün üzgündü.
  • Eviniz pek güzelmiş.
  • Bizim için büyük bir problemdi.

Burada ‘’problemdi’’ sözcüğünün ‘’problem değildi’’ şeklinde olumsuz yapılabildiğinden yüklemine göre isim cümlesidir diyebiliriz.

2. Fiil (Eylem) Cümlesi:

  • Ayşe konuyu anladı.
  • Dün her yeri gezdik.
  • Artık bizi de çağırıyor.

Burada ‘’çağırıyor’’ sözcüğünü ‘’çağırmıyor’’ şeklinde olumsuz yapabiliyoruz ve ‘’çağırıyor değil’’ şeklinde olumsuz yapamadığımızdan buna yüklemin türüne göre fiil cümlesi denir.

B. ÖGE DİZİLİŞİNE GÖRE CÜMLELER

1. Kurallı Cümle: Yüklemin cümle sonunda yer aldığı cümle türüdür.

  • Sözlerinin yanlış anlaşıldığını söyledi.
  • Kitap yazmak için yeni bir konu bulamamış.

2. Devrik Cümle: Yüklemin sonda bulunmadığı cümlelerdir.

  • Çamurdan evler, bebekler yapardık küçükken.
  • Dante gibi ortasındayız ömrün.

3. Eksiltili Cümle: Yüklemi bulunmayan cümlelerdir, genellikle şiirlerde görülür.

  • Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden
  • Eteklerine gümüş rengi bir yığın yaprak
C. ANLAMLARINA GÖRE CÜMLELER

1. Olumlu Cümle: Anlamı olumludur.

  • Seni seviyorum.
  • Onu sevmiyor değilim

Burada önemli olan anlamıdır. Cümlede olumsuzluk eki veya olumsuz yapan kelimeler olabilir (biçimce olumsuz) fakat anlam olarak olumluysa cümle olumlu cümledir.

2. Olumsuz Cümle: Anlamı olumsuzdur.

  • Seni sevmiyorum.
  • Beni ne arıyor ne soruyor.

Burada cümlenin olumlu olup olmadığının bir önemi yoktur anlamının olumsuz olması yeterlidir.

3. Soru Cümlesi: Soru anlamı vardır.

  • Beni seviyor mu?
  • Yarın okula gelecek misin?

Burada sorunun gerçek bir soru olduğunu anlamak için cevap verilebilir nitelikte olmalıdır.

  • İnsan annesini üzer mi?

Bu cümle sözde soru cümlesidir. Burada herhangi bir cevap beklenmez.

4. Ünlem Cümlesi: Şaşırma, sevinme anlamı vardır.

  • Ne kadar da yaramaz bir çocuk
D. YAPISINA GÖRE CÜMLELER

1. Basit Cümle: Tek duygu ve düşünceyi anlatan, içinde tek bir yargı yani bir tane yüklem olmalı.

  • Yarın akşam sinema izleyeceğiz.
  • Babamın dükkanı üç sokak ötede.

2. Birleşik Cümle: Tek bir temel cümle ve içinde yan cümleciğin (yargı bildiren başka cümle) bulunduğu cümle türüdür.

a. Girişik Birleşik Cümle: Yan cümle fiilimsilerden oluşuyorsa.

  • Fazla tatlı tüketmek diş çürüklerine sebep olur.
  • Okuldan çıkınca bir süre sokakta oturdum.

b. İç İçe Birleşik Cümle: Alıntı yapılan cümlelerin temel cümleye bağlanması şeklinde oluşur.

  • Ayşe, ‘’Su getir’’ dedi.
  • Ödevlerini akşama kadar bitirebilirsin, dedi.

c. Koşullu Birleşik Cümle: Temel cümleye şartla bağlanan bir yardımcı cümledir.

  • Ödevini bugün bitirsen yarın lunaparka gideriz.
  • Aileniz izin vermezse gelemezsiniz.

d. Ki’li Birleşik Cümle: Temel cümleye ‘’ki’’ bağlacı ile bağlanan yan cümlenin olduğu türdür.

  • Anlaşılıyor ki yarın ayrılacaklar.

e. Mi’li Birleşik Cümle: Yan cümle ‘’mi soru edatıyla kurulan ve temel cümleye koşul ilgisiyle bağlanan cümlelerdir.

  • Sonbahar geldi mi ağaçların yaprakları sapsarı olur.

3. Sıralı Cümle: En az iki yüklem bulunmalı.

a. Bağımlı Sıralı Cümle: Öge ortaklığı bulunan cümlelerdir.

  • Etrafına bakındı, kimseyi göremedi.
  • Bu şehirden çok sıkıldım, gitmek istiyorum.

b. Bağımsız Sıralı Cümle: Öge ortaklığı bulunmaz.

  • Gün bitti, ağaçta neşe söndü.

c. Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemin olduğu, yüklemlerin birbirine bağlaç ile bağlandığı cümlelerdir.

  • Gidiyorum fakat yarın geleceğim.
  • Ya bu deveyi güdersin ya da bu diyardan gidersin.

TYT Türçe Ana Sayfa

KPSS Türkçe Ana Sayfa