İLK TÜRK DEVLETLERİ

ORTA ASYA TÜRK TARİHİ

Türk Adının Anlamı: Doğan, türeyen, çoğalan, miğfer, erdemli, nizam sahibi gibi anlamlara gelir.

           Sibirya
Türklerin ilk yurtları =>       Hazar Denizi<= ORTA ASYA => Çin          Ana Yurdu Orta Asya’dır.
Himalayalar

Kültür Merkezleri;
Anav Kültürü:                Batı Türkistan bölgesidir. Çanak-çömlekler vardır.
Afanesyova Kültürü:    Avcı ve savaşçı bir kültürdür. Koyun ve at beslemişlerdir.
Andronova Kültürü:    Orta Asya kültürleri arasında alanı en geniş olandır.
Karasuk Kültürü:          Hayvancılık, çiftçilik ve madencilik yapmışlardır.
Tagar Kültür:                Hançer, ok ucu iğne, bilezik, küpe gibi eşyalar bulunmuştur.

Türk Göçlerinin nedenleri:

  • Kuraklık-iklim (ekonomi)
  • Boylar arasında mücadele (siyasi)                                  * Türklerin atı evcilleştirmesi ve
  • Nüfus artışı (ekonomi)                                                      göçebe yaşamları Türk göçlerini
  • Dış baskılar (siyasi)                                                          daha da kolaylaştırmıştır…
  • Salgın hastalıklar (ekonomi)
  • Yeni yurt bulma düşüncesi (siyasi)

Göçlerin sonuçları:

  • Kavimler göçü başladı
  • Avrupa’da Türk devletleri kuruldu
  • Türk kültürü yayıldı
  • Türk tarihini incelemek zorlaştı
  • Bazı Türk boyları asimile oldu
  • Kültürel etkileşim yaşandı

 İSLAMİYET ÖNCESİ KURULAN TÜRK DEVLETLERİ

İskitler:

  • Atı evcilleştirdiler. Göçebedirler.
  • Altın, gümüş ve madeni işlediler.
  • Alper Tunga- Şu Destanı.
  • İlk kadın hükümdar Tomris.
  • Ahiret inançları vardır.

Asya Hunları:

  • İlk hükümdarı Teoman’dır. Türk siyasi birliği ilk kez sağlanmıştır.
  • Onluk sistemi kuran ve Türkleri bir bayrak altında toplayan Metehan, en güçlü dönemidir.
  • Çinliler, Çin Seddini Türklerden korumak için yapmışlardır.
  • Oğuz Kağan Destanı Asya Hunlarına aittir.
  • Metehan’ın ölümü ile Kavimler Göçü başlamıştır.

*  Esik Kurganındaki Altın Elbiseli Adam ve Pazırık Kurganındaki Dünyanın en eski halısı Hunlara aittir.

Kavimler Göçü: Çin İstilasından kaçan Hunların Balamir komutasında Karadeniz’den Avrupa’ya geçmesi

  • İlk çağ kapandı, ortaçağ başladı.
  • Roma ikiye ayrıldı, Batı Roma yıkıldı.
  • Avrupa’da feodalite (derebeylik) rejimi ortaya çıktı.
  • Günümüz Avrupa’sı oluştu. Hristiyanlık yayıldı.
  • Skolastik düşünce ve kilise güç kazandı.

Avrupa Hun Devleti:

  • Balamir kurdu. Etzelburg başkent oldu. Avrupa’da kurulan ilk Türk devletidir.
  • En parlak dönemi Atilla ve Doğu Roma üzerine sefere çıkarak Bizans’ı yendiler ve İmzalanan Margus-Anatolius Antlaşmaları ile Bizans’ı vergiye bağladılar.
  • Batı Roma, Papa III. Leo’nun ricası üzerine alınmadı.
  • Almanların Nibelungen Destanının oluşmasında etkilidirler.

Avarlar:

  •          İlk kez İstanbulu kuşattılar.
  •          Hem Asya hem Avrupa’da devlet kurdular. Avrupa Avarları Hristiyanlığı kabul eden ilk Türklerdir.

I. Göktürk Devleti:

  • Bumin Kağan kurdu. En parlak dönemleri Mukan Kağan’dır.
  • İkili teşkilat uygulandı. [Doğu-Batı]
  • Federal bir yapı. Türk adı ilk kez kullanıldı.
  • Ergenekon destanı.
  • İstemi Yabgu Sasanilerle anlaşarak Akhunlara son verdi, Bizans’la anlaşarak Sasanilere saldırdı. Buradaki ittifaklarda İpek Yolu’nun çıkarı önemlidir ve Bizans ile yapılan ilk antlaşmadır.
  1.  Göktürk [Kutluk] Devleti:

·     Kurtuluş Savaşına benzeyen bağımsızlık için Kürşat Ayaklanması sonucu Kutluk Kağan kurdu.

·       Yazıyı ilk kez kullandılar. Türk alfabesi 38 harfli Göktürk alfabesini kullandılar.

·       Tarımı geliştirmek için TÖTÜ kanalını açtılar.

·       Madeni parayı ilk kez kullandılar. Orta Asya’da sınırları en geniş olan devlettir.

·       Bilge Kağan, Kültekin, Vezir Tonyukuk aına Orhun Anıtları yapılmıştır.

·       12 hayvanlı Türk takvimi.

Uygurlar:

  • Yerleşik hayat.  [ ilk şehir ordu balık], böylece mimari gelişti. Başkenti Karabalgasundur.
  • Tapınak, Saray, Orta oyunu, Minyatür gelişti veTarım yaparak Mesken vergisi aldılar.
  • Fresko adı verilen duvar resimleri
  • Hukuk kuralları yazılı hale getirildi, Yaratılış ve Göç Destanı Uygurlara aittir.
  • İlk kez kâğıt ve matbaa kullandılar. Hükümdarlarına İdikut unvanı verdiler.
  •      Uygur alfabesi 14-18 harfli. Günümüzde Çin’in Sincan Uygur Özerk bölgesinde yaşamaktalar.
  • Karabalgasun yazıtı (hoşgörü). Moğolların Türkleşmesinde etkili oldular.
  • Mani dininin etkisi ile et ve savaş yasak (savaşçılık özelliklerini kaybettiler.)
  • 840’ta Kırgızlar tarafından yıkıldılar.        
DİĞER TÜRK DEVLETLERİ

Bulgarlar:

  •         Tuna ve İdil diye ikiye ayrıldı. Tuna Bulgarları Hristiyan; İtil (Volga) Bulgarları Müslüman oldular.
  •         Hükümdarları Çar unvanı kullandı.
  •         İstanbul’u kuşattılar.
Hazarlar:
  •         Museviliği benimseyen ilk Türk devletidir.
  •         Paralı asker [ ilk ve tek]
  •         Müslümanlarla savaşan ilk Türk devleti (Hz. Osman döneminde Belencer Savaşı)
  •         İslamiyet’in Kafkasya’ya yayılmasını engellediler.
  •         Hazar Denizi’nin isminde etkili oldular.

Türgişler:

  •         Sulu Kağan Döneminde Emeviler’in Orta Asya’ya girmelerine engel olmuştur.
  •         Baga Tarkan adına para bastıran ilk Türk hükümdarıdır.
Peçenekler:
  •         Bizans’ta paralı asker oldular. Malazgirt Savaşında Türklerin tarafına geçtiler.
  •         Bağımsız devlet kuramadılar. Slavlara karşı Bizans ile ittifak kurdular.

Kıpçaklar (Kumanlar):

  •         Karadeniz’in kuzeyi ve Macaristan’da yaşadılar. Moğolların Türkleşmesinde etkili oldular.
  •         Oğuzlarla mücadeleleri ‘Dede Korkut Hikayeleri’ ne konu oldular.
  •         Ruslarla mücadeleleri ‘İgor Destanı’na konu olmuştur. Rusların Karadeniz’e inmesine engel oldular.

Oğuzlar (Uzlar):

  •         Türk tarihinde en etkili ve kalabalık boydur.
  •         Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu ve Osmanlıyı kurdular.

Karluklar:

  •         Talas Savaşı’nda Abbasilere yardım ettiler.
  •         İlk Müslüman olan Türk kavmi.

Macarlar:

  •         Hristiyanlığı kabul ettiler ve asimile oldular.
  •         İlk Türkoloji Enstitüsünü kurdular. [Budapeşte]
  •         Balkanların Germenleşmesini ve Slav kavimlerin birleşmesini engellediler.

Kırgızlar:

  •            Ötüken Bölgesinde kurulan son Türk devletidir. Manas Destanı Kırgızlara aittir.
  •            Cengizhan’ın hakimiyetini kabul eden ilk Türk devletidir.

İLK TÜRK DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE UYGARLIK

Devlet yönetimi:
  •         Kut anlayışı, veraset (ülke hanedanın ortak malı)
  •         İkili teşkilat (doğu-Batı) ve boylar federasyonu şeklinde örgütlenmişlerdi.
  •         Hükümdara “Hakan, han, kağan, ilteber, idikut, şanyü, tanhu”  eşine “Hatun “ kardeşine “yabgu” çocuklarına “Tigin” denirdi. Hatun, elçi kabul edebilir, kurultaya katılabilirdi.
  •         Hükümdarın sembolleri: Otağ, taht, sancak, sorguş (katuz), davul (nevbet), kılıç, tuğ
  •         Kurultay (toy):  Devlet işleri görüşülürdü. Son söz hakana ait. [Danışma Meclisi]
  •         Sonbaharda verilen ziyafetlere ‘şölen’ denirdi.
  •         Şad: Boylara gönderilen yönetici.
  •         Ayguci: Başbakan, Vezir / Buyruk: Bakan / Tarkan: Askeri yönetici / Ayuki: hükümet / Tudun: Vergi memuru (vali) / Tuygun: üyelerine verilen isim

 Hukuk:

  •         Yazısız hukuk kuralları, töre, hakan da uyardı. İlk yazılı hukuki belgeler Uygurlara ait
  •         Göçebe yaşamdan dolayı hapis cezaları 10 günü geçmez.

Sosyal Hayat:

  •         Sınıf ayrımı yok. Eşitlik esas, Mülkiyet anlayışı yok, Ataerkil ön planda
  •         Aile (Oguş) => Obalar => Oymaklar => Boy (Uruglar birliği) => Budun (Millet) => İl (Devlet)

Ekonomik Hayat:

  •         Temeli hayvancılık. Tarım => Uygurlar
  •         İpek ve kürk yolları önemli.
  •         Demircilik ve dokuma gelişmiş. Dünyanın ilk halısı (pazırık)
  •         Yarmak: Madeni paralar
  •         Komdu: İpek ve bez parçalar

Dini Hayat:

  •         Gök Tanrı inancı olup tek Tanrıya inanıyorlardı.
  •         Şamanizm (büyücülük ve gizli güçler). Şamanizm’de Baksı denilen din adamları vardı.
  •         Tabiat kuvvetlerine inanılır. Atalar kültü (ölmüş ataların ruhuna inandılar)
  •         Mezar: kurgan / Tomu; Cehennem / Uçmak: Cennet / Yuğ: Cenaze Töreni
  •         Ölüler eşyalarıyla gömülürdü (ahret inancı)
  •         Öldürdüğü düşmanı simgeleyen mezar taşına “Balbal” denirdi.

Ordu:

  •         Askermillet. Eli silah tutan herkes asker sayılırdı.

Turan (Hilal) taktiği uygulanmıştır. Süvari birliklerden oluşmaktadır.

 
♣ İslamiyet Öncesi Türk Tarihi Sunumunu indirmek için Tıklayın… 
♠ İslamiyet Öncesi Türk Tarihi Word olarak indirmek için Tıklayın…
♥ İslamiyet Öncesi Türk Tarihi Konusunu Farklı Anlatımı için Tıklayın…