Türkiye Tarihi

 

Anadolu’ya MÖ II. yyda İskitler akınlar düzenlemiş bir müddet Kuzey Karadeniz’e hakim olmuşlardır. Kavimler Göçü sırasında 395-398 yılları arasında Ulduz komutasında bir kol Kafkaslardan aşağı inip Anadolu’ya akınlar düzenlemiştir. VI.yy’da Sabirler Sasanilerle anlaşarak Anadolu’ya akınlar düzenlemiştir. Abbasiler döneminde Güneydoğu Anadolu’ya yapılan akınlar ve kurulan Avasım şehirleri yine birer Türk faaliyeti idi. Bu akınlardan hiçbirisi yerleşim amaçlı olmayıp hepsi ganimet amaçlı akınlardı. Anadolu’ya yerleşim amaçlı akınlar Selçuklular zamanında yapılmaya başladı. Gazneli ve Karahanlılar Selçuklulara Horasan’da tat vermeyince bu boy yeni vatan aramak zorunda kalmıştır. 1016(18) yılında Çağrı Bey 3000 atlı ile Van’a kadar geldi ve yapılan bu keşifle buranın vatan olabileceğine karar verildi.

Türklerin Anadolu’yu fethetme sebepleri;

♦ Anadolunun coğrafi konumunun iyi olması.

♦ Doğudan gelen göçlere yerleşecekleri yer bulmak.

♦ Türklerin İslam ülkelerinde yaptıkları tahribatları buraya yönlendirerek önlemek.

♦ Türkler Anadolu’yu üç aşamalı bir planla fethettiler.

Amaçları;

♦ Ganimet almak
♦ Fethedilecek Anadolu’yu tanımak
♦ Bizans’ın gücünü öğrenmek ve bu gücü kırmak
♦ Bizans halkını psikolojik olarak çökertmek

♥ 1071 Malazgirt Savaşıyla birlikte Anadolu’nun kapıları Türklere açıldı ve Anadolu’da Beylikler kurulmaya başladı.

I. ANADOLU TÜRK BEYLİKLERİ

Saltuklular (1072-1202): Alparslan’ın komutanı Ebul Kasım tarafından Erzurum’da kurulmuştur.Haçlılarla mücadele etti.Gürcü ve Trabzon Rum Devleti ile savaştı.Anadolu Selçuklu Sultanı Rüknettin Süleyman tarafından ortadan kaldırıldı.

Mengücekler (1080-1228): Alparslan′ın komutanı Emir Mengücek tarafından Erzincan, Divriği, Kemah dolaylarında kurulmuştur.Ermeni ve Gürcülerle mücadele etti.Trabzon Rum Devleti’nin yayılmasını önledi.1142’de Erzincan ve Divriği kolu olmak üzere ikiye ayrıldı.1228 Erzincan kolunu Alaattin  Keykubat ortadan kaldırıp Divriği kolunu da itaat altına aldı.1277’de Eratna Beyliği bu beyliği ortadan kaldırdı.

Danişmentliler (1080-1178): Melikşah’ın komutanı Danişmentoğlu Ahmet Gazi tarafından Sivas merkez olmak üzere Kayseri Malatya dolaylarında kurulmuştur.Emirgazi Gümüşteğin zamanında Haçlılarla mücadele edilmiştir.Bu beylik Bizansla da mücadele etmiştir. I. Kılıçarslan’ın ölümünden sonra bir müddet Anadolu’ya hakim oldular.I. Mesud’un tahta geçmesinde etkili oldular. II. Kılıçarslan bu beyliği ortadan kaldırdı. Anadolu beylikleri içerisinde en güçlü olanıdır.

Artuklular (1102-1409): Artuk Bey Anadolu’nun fethi için Alparslan zamanında görev almıştı. Melikşah’la arası açılınca Suriye’ye geldi.Suriye Selçuklu Sultanı Tutuş ona Kudüs’ü verdi.Fatimiler Kudüs’ü alınca oğulları Diyarbakır’a gelerek beyliklerini kurdular. Artuklular üç kol halinde yaşadılar.
♦ Hasankeyf kolu: Sökmen Bey tarafından kuruldu Eyyübiler yıktı.
♦ Harput kolu: Belek Gazi kurdu l. Alaattin Keykubat yıktı.
♦ Mardin kolu: İlgazi kurdu Karakoyunlular yıktı.

Çaka Beyliği (1081-1093): İzmir çevresinde Çaka Bey tarafından kuruldu.Kurduğu donanma ile Bizans’ı mağlup edip Ege adalarını eline geçirdi.Bizans’a karşı Anadolu Selçukluları ve Balkanlardaki Peçeneklerle ittifak yaptı.Çanakkale ve Edremit’i aldı.İstanbul’u kuşattı. Burayı kuşatan ilk Müslüman Türk beyliğidir.Bizans bu beylikle baş edemeyeceğini anlayınca Kılıçarslan’la arasını açtı.Kılıçarslan Çaka Bey’ini öldürdü.Bunun ölümünden sonra Türk denizcilik faaliyetleri bir müddet aksadı.Denizcilikle uğraşan ilk Türk beyliğidir.

Sökmenliler (Ahlatşahlar) 1110-1207: Van civarında Sökmen Bey tarafından kuruldu.Eyyübiler son verdi.

Dilmançoğulları (Tganarslanoğulları) 1085-1394: Dilmançoğlu Mehmet Bey tarafından Bitlis dolaylarında kuruldu.Akkoyunlular son verdi.

İnal(Yınal)oğulları 1098-1183: Diyarbakır çevresinde Sadi tarafından kuruldu.Eyyübiler yıktı.

Çubukoğulları (1085-1213): Harput merkez olmak üzere Çubuk Bey tarafından kuruldu. Artukoğulları son verdi.

İnaçoğulları (Denizli Ladik Devleti) 1261-1368: Mehmet Bey kurdu, Germiyanoğulları yıktı. Bu beylik ikinci dönem (Anadolu Beylikleri) zamanında kuruldu.

Tanrıvermişoğulları (1081-1093): Efes çevresinde kuruldu.

I. Anadolu Türk Beyliklerinin Özellikleri:

o      Anadolu’nun Türkleşmesine ve İslamlaşmasına katkı sağladı.

o      Anadolu’nun bayındır hale gelmesinde etkili oldular.

o      Anadolu’da yeni yerleşim yerleri kurdular. Coğrafi yer adlarını Türkleştirdiler.

o      Anadolu’da kültür ve sanat eserleri bıraktılar.

o      Gürcü Ermeni Bizans ve Haçlılarla mücadele etmişlerdi.

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ

Süleyman Şah (1075-1092): Babaları Kutalmış Alparslan’la yaptığı taht mücadelesini kaybedip öldürülünce oğulları Süleyman kardeşleri ile Suriye’ye geldi.Melikşah ise Kutalmışoğlu Süleyman ve Mansur’u Anadolu’nun fethi için görevlendirdi.Süleyman 1075 yılına doğru Konya’yı aldı.1077’de İznik alındı ve devlete merkez yapıldı.1077 Melikşah bu başarılarından dolayı Süleyman’a sultanlık beratı gönderdi.Abbasi halifesi de sultanlık menşuru göndererek bunu destekledi.Böylece Anadolu Selçuklu sultanlığı Büyük Selçuklu’ya bağlı bir şekilde kurulmuş oldu.Süleyman Bizans’la mücadele etti ve onları zor durumda bıraktı.Antakya’yı fethetti. Bu da Suriye Selçuklularını kızdırdı.Tarsus’taki  Ermeni Devleti’ni ortadan kaldırdı.Süleyman Fırat Nehri’ni geçerek Halep’e yöneldi ve kuşattı.Bunun üzerine Tutuş harekete geçti ve yaptığı savaşta Süleyman’ı öldürdü.1086 Melikşah bu olaya kızdı ve Antakya’ya kadar geldi.Süleyman bu sefere çıkarken Ebül Kasım adlı bir komutanı taht naibi bırakmıştı.Melikşah da Anadolu’nun yönetimini bu kişiye vererek geri döndü.Süleyman’ın oğlu Kılıçarslan’ı da yanında Isfahan’a götürdü.Ebül Kasım Bizans saldırılarına başarı ile karşı koydu.1092’de Melikşah ölünce Kılıçarslan Anadolu′ya döndü ve babasının tahtını geri aldı.

l. Kılıçarslan (1092-1107): Kılıçarsalan önce iç karışıklıkları önledi. Devleti tekrar toparlayarak birliği sağlamaya çalıştı. Danişmentlileri yendi ve Batı Anadolu’da tek hakim oldu. Çaka Bey’le birlik olup Bizans’ı sıkıştırdı. Bizans bu durumdan kurtulmak için ikisinin arasını açtı ve Kılıçarslan  Çaka Bey’i öldürdü. Kılıçarslan Malatya’yı kuşattı. Bu kuşatma sırasında l. Haçlı seferi gelince kuşatma kaldırıldı ve Haçlılarla mücadele edildi.İznik’i savunamayacağını anlayınca burayı boşaltıp merkezi Konya‘ya taşıdı. Haçlıları vur kaç taktiği ile yıprattı.Haçlı seferinden sonra Malatya’yı kuşatıp alıp oradan Musul’a yöneldi. Burayı da alınca Mehmet Tapar üzerine asker gönderdi.1107’de yapılan savaşı kaybetti ve Habur Nehri’ni geçerken düşüp boğuldu.Anadolu’da tekrar karışıklıklar başladı. I. Haçlı seferinden ve bu olaydan yaralanan Bizans Batı Anadolu’daki bazı topraklarını eline geçirdi.Önce başa Şahin Şah (Melikşah) geçti. 1116’da Danişmentlilerin desteğini alan l.Mesut başa geçti.

I. Mesut (1116-1155): Kayınpederi Danişment Beyi Emir Gazi’nin desteğini alıp tahta geçince bir müddet bu beyliğin himayesinde yaşadı.Döneminde Selçuklular Konya’ya sıkışıp kaldı.Bizans Konya’ya saldırdı ama başarılı olamadı.Bu dönemde ll. Haçlı seferi geldi. Danişmetlilerle beraber olup Alman ordusunu Eskişehir dolaylarında bozguna uğrattı.Bu olay üzerine Fransa kralı Ege kıyılarını takip etmek zorunda kaldı.Mesut Tarsus ve Toroslardaki Ermenileri itaat altına aldı.Sivas ve Malatya’yı aldı.Adına ilk parayı bastırdı. 1155’te ölünce Danişmentlilerin nüfuzu iyice arttı.

II. Kılıçarslan (1155-1192): II. Kılıçarslan başa gelince devlet zor durumda idi.Kılıçarslan Bizans sarayına giderek Manuelle anlaşmaya çalıştı.Manuel topraklarına saldırılmamasına karşılık anlaşmayı kabul etti.Fakat sınırdaki Türkmenler Bizans’a saldırmaya devam edince Manuel harekete geçti. Amacı:

♦ Anadolu Selçuklu Devleti’ni yıkmak.

♦ Türkleri Anadolu’dan atmak

♦ Türklerin topraklarına akınlar düzenlemesini önlemek

♦ Haçlıların verdiği zarardan yararlanmak

1176’da Bizans harekete geçti. Kılıçarslan Bizans’la baş edemeyeceğini anlayınca orduyu dar bir vadiye taşıdı. Bizans ordusuna Miryokefelon (Kumdalı) vadisinde pusuya düşürerek ağır bir darbe vurdu.

Sonuçları;

♦ Bizansın Anadolu’yu alma ümidi tamamen ortadan kalktı.
♦ Haçlı seferleri ile Bizans’ın eline geçen üstünlük tekrar Selçukluların eline geçti.
♦ Anadolu Türk yurdu oldu.
♦ Avrupalılarda Anadolu’dan Türkiye diye bahsetmeye başladı ve buranın Türklere ait olduğunu kabullenmek zorunda kaldılar.
♦ Bu Bizans’ın son saldırı savaşı oldu.
♦ Bizans savunmaya, Türkler taarruza geçti.
♦ Haçlılarla yapılan mücadeleden dolayı itibarı artan Selçukluların bu savaştan sonra İslam dünyasında daha çok itibarı arttı.
♦ Selçuklular siyasi, ticari, kültürel vs. alanlarda ilerlemeye başladı.
♦ Bu savaş vatan kurtaran savaş olarak tarihe geçti. (Sakarya, Dumlupınar gibi)
1178’de Kılıçarslan Danişmetli Beyliğine son verdi. Böylece Anadolu’da ilk defa Türk siyasi birliği kuruldu. Danişmentlilerin siyasi üstünlüğü bitti. II. Kılıçarslan yaşlanınca ülkeyi 11 oğluna pay etti. Bu durum ülkede taht kavgalarını başlattı. Bu arada bu durumdan da yararlanarak lll. Haçlı seferi geldi. 1192’de Kılıçarslan ölünce 1196’ya kadar başa  l.Gıyasettin Keyhusrev geçti. Kardeşi Rüknettin Süleyman tahtı elinden aldı.

Rüknettin Süleyman (1196-1204): Bizans’ı vergiye bağladı. Saltuklulara son verdi. Gürcü seferinde şehit düştü.

I. Gıyaseddin Keyhüsrev (1204-1211): İkinci kez tahta geçtiğinde Selçuklular yükselme dönemine girdi.İznik Rum kralı Laskiris’le anlaştı.Daha sonra Antalyayı fethetti.Böylece Anadolu Selçuklu sultanlığının ilk defa denize kıyısı oldu. Denizcilik faaliyetleri başladı.Çok önemli bir ticaret merkezi ele geçirildi.Trabzon Rum krallığını yendi.  Karadeniz ticaret yolunu açtı. Artuklulara son verdi.İznik Rum krallığı ile yaptığı Alaşehir Savaşı’nda şehit düştü. Venediklilere ticari imtiyaz tanıyarak uluslar arası ticareti canlandırmaya çalıştı.

I. İzeddin Keykavus (1211-1220): Sinop’u aldı. Böylece Selçuklular Karadeniz’de de liman buldular.Kıbrıs Krallığı ile iyi ilişkiler kurdu ve tüccarlar buraya kadar gidip gelmeye başladı. Sahiller kontrol edilerek güvenliği sağlandı ve kara ticareti denizlere de kaydırılmaya çalışıldı. Kara ticaretine önem verilerek çok sayıda kervansaray yaptırıldı. Antalya’da çıkan isyan bastırıldı. Sinop’ta ilk tersane açıldı.

I. Alaaddin Keykubat (1220-1237): Anadolu Selçuklularına en parlak dönemini yaşattı. Alanya’yı aldı ve burada tersane açtı.Akdeniz ve Karadeniz’de Selçuklu donanması oluşturdu. İpek yolunu kontrol için Kırım’ın Suğdak limanını aldı.Böylece Selçuklular ilk defa denizaşırı sefer düzenledi ve deniz aşırı toprak sahibi oldular. Kıpçak ve Rus Beyleri Selçuklulara bağlandı.Mengücekleri ortadan kaldırdı.Ticarete önem verdi.Yaklaşan Moğol tehlikesi için tedbirler aldı Eyyübilerle ittifak yaptı. Celaladdin Harzemşah’ın Moğollar önünden kaçıp Anadolu’ya girip Ahlat’ı alması üzerine onunla 1230’da Yassıçemen’de karşılaştı ve onu yendi. Bu da Selçukluların Moğollarla karşı karşıya gelmesini neden oldu. Alaaddin bu tampon devletin ortadan kalkması sonucu surları onardı ve çeşitli tedbirler aldı.

II. Gıyaseddin Keyhüsrev (1237-1246): Bu sultan babası kadar dirayetli değildi ve eğlenceyi seven biri idi.Devletin yönetimini veziri Saadeddin Köpek’e bıraktı.Bu sultan devlet yönetiminde etkili olamadı.Bu da vezirlerin ön plana çıkmasına neden oldu.Bu arada Hulagu İran’a hakim olmuştu, Anadolu′ya girmek için fırsat kolluyordu.1240’ta bu fırsat Babailer (Baba İshak) isyanı ile doğdu.Anadolu’da çıkan bu ilk dini isyan devleti sarstı. Moğollar bu fırsatı değerlendirip Anadolu’ya girdi. Erzurum’u işgal ederek Sivas ve Kayseri’ye kadar geldiler.Gıyaseddin 1243’te Kösedağ’da  Moğolların önüne çıktı ve yenildi.

Sonuçta;

♦ Selçukluların parçalanma ve yıkılma süreci başladı.
♦ Moğollar Anadoluyu istila etti.
♦ Devlet Moğollara bağlandı.
♦ Devlet adamları arasında iktidar için entrikalar başladı bunda Moğolların büyük rolü oldu.
♦ Tahta geçmede devlette görev almada Moğollar etkili oldu.
♦ Anadolu tahrip oldu sanat tarım, ticaret vs. hayatları bitti.

Sultanların;

♦ Moğolların himayesine girmesi
♦ Moğollarla işbirliği yapması
♦ Merkezi otoritenin zayıflaması ile Anadolu’da Moğol baskısının artması bağımsız beyliklerin doğmasına neden oldu. Anadolu’da siyasi birlik bozuldu.

II. İzzeddin Keykavus (1246): 
Bu sultan da yönetimde etkili olamadı.Bunun zamanında Moğollar Muhiddin Süleyman Pervane adlı bir veziri ön plana çıkardılar. 1277 Baybars Anadolu’ya yardım için geldi. Pervaneden gereken desteği alamayınca geri döndü. 1308’de ll. Mesut ölünce Konya’da tahta geçen olmayınca bu devlet tarih sahnesinden çekildi.

Anadolu Selçuklu Devleti’nin Yıkılma Nedenleri:

♦ Babiailer isyanı
♦ Kösedağ Savaşı
♦ Moğol istilası ve tahribatı
♦ Haçlı seferlerinin etkisi
♦ Sultanların Moğol himayesine girmesi ve onlarla işbirliği yapması.
♦ Anadolu’da siyasi birliğin bozulup Anadolu beyliklerinin kurulması.
♦ Taht kavgaları
♦ Devlet adamlarının yetersizliği.

II. ANADOLU BEYLİKLERİ TÜRK DEVLETLERİ

Anadolu′ya gelen Türkmen göçleri genelde Ermeni (Çukurova) Trabzon Rum ve Bizans sınırlarına uç beyliği olarak yerleşiyorlardı. Bunlar hem sınır güvenliğini sağlayıp hem de akınlar düzenliyorlardı. Daha sonra bu beylikler Selçuklu hakimiyetine girdiler.

Kösedağ Savaşı’ndan sonra;

♦ Anadolu Selçuklu sultanlığının zayıflaması
♦ Sultanların Moğol hakimiyetini tanıması ve işbirliği yapması
♦ Halkın sultanlarla bağlantısını kesip beylerin etrafında toplanması

* Anadolu beyliklerinin doğmasına neden oldu. Bu beylikler sultanın iradesi dışında doğmuş beyliklerdir.

Karamanoğulları (1254-1483): Konya merkez olarak kurulmuştur.Beyliklerin en güçlüsüdür.Kendisini Selçuklu’nun varisi görmüştür.Bu yüzden Osmanlı’yı fazla uğraştırmışlardır.1397’de Beyazıt bu beyliği Osmanlı’ya bağladı.Ankara Savaşı’nda tekrar bağımsız oldu.1466’da Fatih döneminde tekrar bağlandı.Cem Sultan olayında Cem’i desteklemeleri sonucu ll. Beyazıt bu beyliğe son verdi.1277 Karamanoğlu Mehmet Bey Türkçeyi resmi dil olarak ilan etmiştir.

Candaroğulları 1283(1291)-1460: Kastamonu ve Sinop’ta kuruldu. 1460’da Fatih son verdi. Karadeniz’de donanması vardı.

Germiyanoğulları (1283-1428): Kütahya ve Tavşanlı’da kuruldu.Aydın Saruhan ve Karasi Beyliği bu beylikten doğdu.I. Murat’a çeyiz olarak toprak verdi.II. Murat zamanında vasiyet yolu ile Osmanlı’ya bağlandı.

Karesi Beyliği (1303-1345): Balıkesir ve Çanakkale’de kuruldu.Orhan Gazi bu beyliği aldı.Marmara’da donanması vardı Osmanlı’ya bağlanan ilk beyliktir.

Saruhanoğulları (1300-1410): Manisa’da kuruldu.Çelebi Mehmet son verdi.Ege Denizi’nde donanması vardı.

Dulkadir Beyliği (1339-1515): Maraşta kuruldu.Memluklular ve Osmanlı arasında uzun zaman tartışmaya sebep oldu.Turna Dağı Savaşı ile bu beyliğe son verildi.Bu beyliğin ortadan kalkması ile Anadolu birliği sağlandı.

Hamitoğulları (1280-1421): Antalya Isparta Eğridir’de kuruldu.Osmanlı’ya parayla toprak sattı.II. Murat bu beyliğe son verdi.

Eratna Beyliği (1335-1381): Uygur kökenli Türkler kurdu.Sivas Erzurum Kayseri’de hakim oldu.Moğollar bunları kullanarak Anadolu’ya hakim oldular.Kadı Burhaneddin yıktı.

Menteşeoğulları: Muğla

Eşrefoğulları: Beyşehir

SahipataoğullarıAfyon

Osmanoğulları: Söğüt Domaniç

Ramazanoğulları: Çukurova

Tacetdinoğulları: Niksar

Pervaneoğulları: Sinop

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİNDE KÜLTÜR VE UYGARLIK

  • Büyük Selçukluyu örnek aldılar.
  • Divan-ı Saltanat: devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı yer
  • Divan-ı İstifa: mali işler başında Müstevfi bulunurdu.
  • Divan-ı Arz: askeri işler başında emir-i arz bulunurdu.
  • Divan-ı inşa: iç ve dış yazışmalarının başında bulunurdu.
  • Niyabet-i Saltanat hükümdar olmayınca Naib başkanlığında.
  • Divan-ı mazellim: halkın şikâyetlerinin dinlendiği divandır.
  • Ticaret için kervansaraylar, sigortalar, Kıbrıs Krallığı ve Venedikle ticari antlaşma yapıldı.

Ahilik teşkilatı: Esnaf arasında dayanışmayı sağladı.

  • Mesleki eğitim verdiler.
  • Dini ve ahlaki alanda eğittiler.
  • Üretim kalitesini kontrol ettiler.
  • Fiyatları belirlediler.

* Ordu 3’e ayrılıyordu: Guleman-ı Saray, Hassa Ordusu, İkta askerleri, Tımarlı sipahiler.

♣ Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi konusunu farklı anlatımı için Tıklayın…

♠ Anadolu Selçuklu Devleti ve Beylikler Word olarak indirmek için Tıklayın…