Zeynel Bey Türbesi

Hasankeyf'in en önemli sembollerinden olan Zeynel Bey Türbesi kimin döneminde ve ne zaman yapılmıştır. Zeynel Bey kimdir tarihteki önemi nedir bu yazımızda yer almaktadır.

Batman’ın Hasankeyf İlçesi’nde, Ilısu Barajı tamamlanınca su altında kalacak olan 550 yıllık Zeynel Bey Türbesi, 150 tekerden oluşan özel bir platform üzerindeki beton bloklar üzerinde tek parça halinde taşındı. Bu sabah başlayan taşıma işlemi, yaklaşık 5 saat sürdü ve Zeynel Bey Türbesi 2 kilometre uzaklıktaki yeni yerine yerleştirildi. Zeynel Bey Türbesinin ardından 7 tarihi eser daha taşınacak. Peki kimdir Zeynel Bey, tarihteki önemi nedir? Hasankeyf’in tarihteki yeri nedir? Kısaca bu soruların cevaplarına bakalım.

Zeynel Bey Türbesi

Hasan Keyfin en önemli eserlerinden birisidir. Hasankeyf’in sembolü durumundadır. Zeynel Bey Türbesinin etrafında 2004-2005 yıllarında yapılan çalışmalar sonucunda büyük bir külliye ortaya çıkarılmıştır. Değişik zamanlarda yapılmış 1 imaret, 3 medrese, 1 hamam, 1 türbe, 1 han tespit edilmiştir. Medrese, Malazgirt Savaşından sonra kurulan Artuklu dönemine aittir.

Fatih Sultan Mehmetin, Karadeniz Bölgesinden başlayarak genişletmeye çalıştığı imparatorluk sınırlarını önce doğuya doğru daha sonra da iç Anadolu’ya doğru uzatmaya çalıştığı bir esnada buna karşı çıkan Akkoyunlu Beyliği hükümdarı Uzun Hasan Fatih Sultan Mehmet’e karşı savaş açmaya karar vermiştir. Tarihte Otlukbeli Savaşı olarak bildiğimiz bu savaş 11 Ağustos 1473 tarihinde Osmanlı padişahı olan Fatih Sultan Mehmet ile Akkoyunlu Beyliği hükümdarı Uzun Hasan arasında yapılmış bir meydan muharebesidir. Osmanlıların sınır genişletmesi esnasında Fatih Sultan Mehmet’ten kaçan Anadolu’daki beylerin başında bulunan hükümdarların birçoğu Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’a sığınmışlardı. Uzun Hasan ayrıca Osmanlı’ya karşı Venedik ve İran’la da münasebete girmişti. Kaçak Anadolu beylerinin de kışkırtmasıyla Uzun Hasan ile Fatih Sultan Mehmet arasında 11 Ağustos 1473 tarihinde Otlukbeli ovasında savaş başladı. Bu savaşta Fatih Sultan Mehmet’in oğlu Mustafa Çelebi komutasındaki kuvvetler ile Uzun Hasan’ın 6. oğlu olan Zeynel Bey komutasındaki kuvvetler karşı karşıya geldi.

Otlukbeli savaşında ordu komutanı olarak görev alan Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasanın 6.oğlu olan Zeynel Bey, tek gözlü olması nedeniyle namı diğer Kör Zeynel cesur, atılgan ve çok zeki bir yaradılışa sahipti. Babası Uzun Hasan’ın güvenine mazhar olmuştu. Ancak öteden beri savaş oyunlarının hile ve entrikalarla dolu olması her zaman bazı üstün meziyetli insanları yanıltmasına neden olabildiği için bu savaşta da Zeynel Bey Fatih Sultan Mehmet’in şehzadesi olan Mustafa Beyin oyununa gelerek savaş alanında şehit olmuştur. Otlukbeli savaşında yüz bin kişilik Akkoyunlu ordusunun sağ kesim komutanlığı yapan Zeynel Bey, savaş alanında gösterdiği kahramanlıklar, Fatih Sultan Mehmet tarafından da takdir görmüştür. Ancak, sekiz saat süren savaş sonunda emrindeki birliklerle Fatihin ordusuna son saldırıyı yaparken, Şehzade Mustafa’nın komutasındaki Fatih’in askeri birlikleri tarafından hilalin içine alınarak yakalanmış ve savaş alanında öldürülmüştür. Bu durum savaşın seyrini tamamen değiştirmiştir. Oğlu Zeynel Beyin ölüm haberini duyan Uzun Hasan silahı bırakmış ve oğlunun cenazesini alarak savaş alanından geri çekilmiştir. Daha sonra Hasankeyf’e dönerek burada yaptırdığı bir anıt mezara Zeynel Beyi defnetmiştir.

Silindirik bir kaide üzerinde yükselen türbenin gövdesi dıştan daire, içten sekizgen planlıdır. Altında mezar odası bulunan yapının zeminden 4,50 m. yüksekliğe kadar olan kısmı taş, üzeri tuğlayla örülmüştür. Türbenin gövdesine çıkan merdivenleri, mumyalık bölümünün örtüsü ve alt kısımlardaki kaplama taşları dökülmüştür. Kaidenin doğusundan küçük bir kapıyla mezar odasına geçilmektedir. İçindeki kalıntılarla duvardaki yataklardan bu bölümün ahşap kirişlerle desteklenen basık bir tonozla kapatıldığı anlaşılmaktadır. Üst örtüde çok sayıda çömlek ve testi  kullanılmıştır.

Zeynel Bey Türbesi plan, mimari ve süslemeleriyle Anadoludaki türbe ve kümbetler arasında tek örnektir. Akkoyunlu döneminde Anadolu ile İran ve Azerbaycan kültürleri arasındaki yakın alışverişin canlı bir hatırası olan yapı mimarisiyle Azerbaycan, sırlı tuğla ve mozaik çinili süslemeleriyle İran ve Timurlu, baklava motifli pandantiflere benzeyen kubbe geçişleriyle Celayirli ve Osmanlı dönemi Irak yapılarını hatırlatmaktadır.

Bunlar da Hoşunuza Gidebilir...